"Jumapili 27. Mwezi wa kumi na moja 1904 [imepigwa mstari] Leo asubuhi nimepokea mapambo kadhaa ya ki-Massai: 7. Bangili yenye pande mbili ya pembe mwishoni imepambwa na shaba mwekundu na nyaya za shaba ina manyoya ya kanu (= 1 Rupie) [mchoro] eneo: Stuhlmann. Mit Emin Pascha ins Herz von Afrika, Berlin 1894 kitabu 1 u. 51 / picha angalia: Fischer, G. A. Das Maßailand. Mwezi wa tisa. Abz. aus d. Mitteil. der Geograph. Gesellschaft in Hamburg 1882-83. Hamburg 1885. Kibao 6 mchoro 1. / 8. Mkanda wa ngozi uliopambwa Huvaliwa kifuanishangaa buluu& nyeupe, ngozi imepakwa udongo mwekundu (= 1 Rupie) [mchoro] [...]" [Utafsiri]

chanzo: Museum der Kulturen Basel, VI 56197, 43 (103)
mwandishi: Karl Braun

„8. Mkanda wa kiunoni wa Massai/e mairenai [?] /huvaliwa kifuani una shanga za buluu na nyeupe, umetengenezwa na ngozi iliyopakwa matope mekundu /Amani 27. mwezi wa kumi na moja 1904 = 1 Rp / Merker, M. Die Masai, 1910, u. 143-144 / TB 43,103 / [mchoro]" [Utafsiri]

chanzo: Museen Stade, r 2018 / 18566
mwandishi: Karl Braun

Mnamo mwaka 1934, aliyekuwa mkurugenzi wa Taasisi ya Biolojia ya Kilimo na Misitu (Biologische Reichsanstalt für Land- und Forstwirtschaft) Karl Braun (1870–1935) alitoa kile kinachoitwa “Kolonialsammlung Braun” (Makusanyo ya Mkoloni Braun) kwa Jiji la Hanseatic la Stade, au tuseme aliyekuwa mwakilishi wake, meya wa wakati huo Hans Arthur Meyer (1884–1961). Tazama faili „Uhamisho wa makusanyo ya kikoloni kutoka kwa diwani mkuu wa serikali Profesa Dk. Karl Braun huko katika Jiji la Stade” („Überlassung einer Kolonialsammlung vom Oberregierungsrat Professor Dr. Karl Braun in Stade an die Stadt Stade") katika Jimbo la Saxony ya Chini Hifadhi ya Nyalaka ya Stade (Niedersächsischen Landesarchiv Standort Stade).

chanzo: Niedersächsisches Landesarchiv Standort Stade, Dep. 10 Nr. 03025

Mnamo mwaka 1997, aliyekuwa mtunza kumbukumbu wa jiji kwa wakati huo Jürgen Bohmbach anahitimisha makubaliano ya makabidhiano kwa mkopo wa kudumu katika Jumba la Makumbusho (Museumsverein Stade e.V.) chini ya aliyekuwa mkurugenzi wa wakati huo Gerd Mettjes kwa kutia saini. Baadaye, makusanyiko kutoka kwa Karl Braun yalihamishiwa kwenye Jumba la Makumbusho (Museumsverein Stade e.V.) kwa ajili ya utunzaji.

chanzo: Museen Stade, Vereinbarung Leihgabe "Brauns'sche Kolonialsammlung"

I: Nina picha nyingine hapa ambayo imesajiliwa kwa namba 2018_18202_1 bibi […] hebu iangalie hii ulisema inaitwaje hii? R2: Sasa hii naona tena imeshonwa na ushanga hii ni engosokwani anavaa hapa I: Anavaa wapi? R2: Shingoni na wanavaa vijana I: Engesokwa? R2: Eeeeh maana hii ya kale kama hii ya kwetu ya kisasa yani anashonea kila mahali siyo mahali moja tu unapitisha sasa hivi unazungushia mpaka mwisho hapa lakini hii niya kale eeh engosokwani I: Na ilikuwa inatumika kuvaa shingoni? R2: Eeeeh I: Kwa vija wa jinsia gani? R2: Hawa vijana morani wanavaa siku ya sherehe wanaweka shingoni anaenda kwenye ngoma kucheza I: Kwenye ngoma ndiyo anavaa hiyo? R2: Eeeeh I: Kwa ajili ya kuvutia? R2: Eeeh I: Sasa hivi wanazitumia bado Engosokwani bado mnazitumia sasa hivi katika jamii yenu hii ya kimasai? R2: Inatumiaka ya ambira siyo ya ngozi siunaona hii ni ngozi siunaona ipo ngumu sana ya nyati we siunajua nyati ile ambayo ina mapembe mbogo eeh sasa zamani watu walikuwa wanapata ngozi ya mbogo sasa hivi nani anaua mbogo labda kama anashonea ya ng’ombe lakini hii ambayo ni nzito namna hii niya mbogo ngozi ya mbogo ndiyo inaitwa engosokwani kwa kabila la kimasai I: Kwahiyo mbogo ndiyo anaitwa Engoswaki? R2: Eeeh R1: Sasa kutengeneza hii ndiyo wanaita engosokwani maana kwa kimasai mbogo anaitwa Engosokwani I: Na aliyekuwa anavaa hiyo kuna kitu kingine alitakiwa kukivaa pia? R2: Anaweka nyingine ambayo ipo hapa alafu anasimama nani yake hapa I: Nini? R2: Inaitwa Emajira anavaa shingoni yote I: Kwahiyo umuhimu wake mkubwa ilikuwa nikupendezesha tu mtu? R2: Eeeh kupendezesha mtu urembo I: Na sasa hivi hamtengenezi kama hizi? R2: Hatutengenezi lakini kama mtu anataka anashona lakini niya ambira au kama atasema nitengenezee ya ngozi lazima nishone tu maana najua kuitengeneza I: Lakini kama mtu hajataka huwezi ukaitengeneza? R2: Hapana I: Matumizi yake yamepungua sasa hivi R2: Yani hiyo niya watu wa kale sasa hivi hakuna wanaopenda watu wa kale ndiyo wanapenda hawa watoto wa kisasa wa shule hakuna tena wao wanaendelea na usasa na mambo ya kisasa siku hizi I: Na wanaotengeneza hizo ni akina mama pia? R2: Ni wakina mama hakuna kitu ambacho anatengeneza mwanaume hapa vyote hivyo vinatengenezwa na wakina mama I: Kwahiyo maswala ya ushanga yote ni akina mama? R2: Ni wanawake tu R1: Wanavaa lakini wanaotengeneza nikina mama I: Kwahiyo sasa nyie mnatofautishaje vitu ambavyo wanavaa akina baba na wanaovaa akina mama? R2: Ipo wazee wa kale ambao wapo hapa hawavai wao na ina utofauti I: Na umesema ni ngozi ya Mbogo na Emustani? R2: Eeeh Emustani siunaona? R1: Hii inavalishwa kwenye shingo

chanzo: Amani-Stade Project / Massai Field Research 2023 / Interview No.
mwandishi: I: Mohamed Seif, R2: Anonymous

I: Asante nina picha nyingine hapa imesajiliwa kwa namba 2018_18362_1 hii na ile ya kwanza ina utofauti? R3: Haina utofauti, tofauti yake hii kuna ndogo alafu kuna kubwa inaonyesha kwamba ilikuwa niya watu wakubwa na vijana wadogo ila yote hii ni ndalama ninavoangalia mimi ni ndalama ileile I: Hiyo ni ndefu kidogo kama unavyoiona hiyo ni ndefu kidogo R3: Ina tofauti si ndiyo hizi hapa ndalama hii pia wanawekaga hapa mkononi I: Hiyo ya kuvaa mkononi? R3: Eeeeh siyo hapa ni hapa kwenye mkono wa juu inaitwa Arkataa I: Kwahiyo hii ni arikataa? R3: Eeeeeh I: Lakini ni hiyo hiyo Ndalama? R3: Eeeeh I: Lakini niya kwenye mkono wa juu? R3: Hii niya kwenye mkono ndiyo maana wanatofautisha arikataa na ndalama I: Kwahiyo arikataa maana yake niya mkono wa juu? R3: Eeeeh maana naya hapa ina jina lake naya hapa yenyewe ina jina lake eeeh kwahiyo zina majina mbalimbali I: Na hii arikataa ya kwenye mkono wa juu walikuwa wanavaa jinsia gani ni wanawake au wanaume namba moja? R1: Wanavaa wanaume na wanavaa na wanawake I: Kitu gani kilichokuwa kinatofautisha arikataa ya wanaume na wanawake katika jamii yenu ya kimasai? R1: Wanatofautisha maana ya wanawake wanashona na kuna kiungio ambacho wanaweka alafu inakuja kushika hii hapa eeh lakini ya wanaume haiungi hiyo ndiyo tofauti yake kati ya wanaume na wanawake I: Wanaume hawaweki? R1: Hapana I: Na waliokuwa wanatengeneza hizi pia ni jinsia gani ni wanaume au wanawake katika jamii yenu ya kimasai? R1: Wanawake hii ni kazi ya wanawake I: Kwahiyo kazi za shanga zote ni kazi za wanawake? R1: Eeeeh

chanzo: Amani-Stade Project / Massai Field Research 2023 / Interview No. 07
mwandishi: I: Mohamed Seif, R1-3: Anonymous

"Jumapili 24. Mwezi wa kuminambili 1905. [imepigwa mstari, u. 60] [u. 61] [...] jioni imekwenda [...] [?] yenye thamani ya kimila. Karibu zote nimetafutiwa na Max. Kasha ya ugoro kutoka pembe & ubao imenunuliwa hapa kutoka Mswahili (1 Rup.) Picha cha kufanana. kwa Baumann. Usambara. 1891. u. 231. / kisuaheli: tabakero imetengenezwa na Wanjamwezi [mchoro wenye maelezo ya vilivyotumika] mbao pembe mbao / vitana, 3 kama vile nilivyovichora shajara 44, u .68. Kitana kimoja kama picha hapo & kimoja nimechongewa na Mnyamwezi hivi karibuni jina lake [?] kina umbile kifuatacho [mchoro] / kisuaheli: chanuo / kimetengenezwa kutoka mbao mweupe laini bila kupigwa msasa [u. 62], wakati vingine vinatokana [sic] na fundi hutu huyu mmoja (fundi) anayekuwa fundi maalum kwa kutengeneza vitana. Hivi vina rangi ya manjano na ni laini. [mchoro] / vijiko vidogo na vikubwa zaidi vilivyochongwa vyenye mabambo ya kuchoma vina umbile vya mduara vingine havina kina vingine vyenye kina zaidi mapambo ya kuchora viko tofauti tofauti [michoro ya vijiko saba a-g, mingine yenye umakini upande wa mapambo yenye maelezo] kisuaheli: kijiko / mwiko / wu bu [?] / kijiko chenye kina kirefu: [mchoro h] [mchoro wa fidla wenye maelezo ya mali ghafi] fidla ya mbao shaba kibuyu boga mbao kisuaheli: nzumari [masahihisho zumari] [u. 63] Kifaa cha kukunia. Nusu nazi [masahihisho] hukuniwa kwenye chuma kama msumeno [masahihisho], wakati mkunaji hukalia kifaa.pande za mbao za kukaliwa huchongwa kutoka mbao mmoja & huweza kukunjwa. [michoro miwili, mmoja huonesha kitu kidogo mmoja] kisuaheli: mbuzi (maana halisi = mnyama mbuzi) / kisu cha porini kisuaheli huitwa "munde". Vingi vinatoka Ujerumani, ila hici ni vyembamba zaidi. [mchoro] Max amepokea picha mbili zilizotariziwa kwenye hariri yenye rangi ya giza kwa ajili ya kuninginizwa ukutani [u. 64]. Nilikuwa nimezinunua [?] pamoja na vitambaa vingine kwa Muhindi Tanga. Halafu kitambaa chepesi sana labda kutoka nyasi za nanasi kimetariziwa na vipepo kwa hariri nzito kitambaa cha mezani,kazi ya Wahindi. –" [Utafsiri]

chanzo: Museum der Kulturen Basel, VI 56197, 46 (61)
mwandishi: Karl Braun

"40. Sega ya mbao, pande mbili / Amani 24 Des. 1905 / TB 46.61 / kitana / [mchoro]" [Utafsiri]

chanzo: Museen Stade, r 2018 / 18566
mwandishi: Karl Braun

Mnamo mwaka 1934, aliyekuwa mkurugenzi wa Taasisi ya Biolojia ya Kilimo na Misitu (Biologische Reichsanstalt für Land- und Forstwirtschaft) Karl Braun (1870–1935) alitoa kile kinachoitwa “Kolonialsammlung Braun” (Makusanyo ya Mkoloni Braun) kwa Jiji la Hanseatic la Stade, au tuseme aliyekuwa mwakilishi wake, meya wa wakati huo Hans Arthur Meyer (1884–1961). Tazama faili „Uhamisho wa makusanyo ya kikoloni kutoka kwa diwani mkuu wa serikali Profesa Dk. Karl Braun huko katika Jiji la Stade” („Überlassung einer Kolonialsammlung vom Oberregierungsrat Professor Dr. Karl Braun in Stade an die Stadt Stade") katika Jimbo la Saxony ya Chini Hifadhi ya Nyalaka ya Stade (Niedersächsischen Landesarchiv Standort Stade).

chanzo: Niedersächsisches Landesarchiv Standort Stade, Dep. 10 Nr. 03025

Mnamo mwaka 1997, aliyekuwa mtunza kumbukumbu wa jiji kwa wakati huo Jürgen Bohmbach anahitimisha makubaliano ya makabidhiano kwa mkopo wa kudumu katika Jumba la Makumbusho (Museumsverein Stade e.V.) chini ya aliyekuwa mkurugenzi wa wakati huo Gerd Mettjes kwa kutia saini. Baadaye, makusanyiko kutoka kwa Karl Braun yalihamishiwa kwenye Jumba la Makumbusho (Museumsverein Stade e.V.) kwa ajili ya utunzaji.

chanzo: Museen Stade, Vereinbarung Leihgabe "Brauns'sche Kolonialsammlung"

Mnamo mwaka 1934, aliyekuwa mkurugenzi wa Taasisi ya Biolojia ya Kilimo na Misitu (Biologische Reichsanstalt für Land- und Forstwirtschaft) Karl Braun (1870–1935) alitoa kile kinachoitwa “Kolonialsammlung Braun” (Makusanyo ya Mkoloni Braun) kwa Jiji la Hanseatic la Stade, au tuseme aliyekuwa mwakilishi wake, meya wa wakati huo Hans Arthur Meyer (1884–1961). Tazama faili „Uhamisho wa makusanyo ya kikoloni kutoka kwa diwani mkuu wa serikali Profesa Dk. Karl Braun huko katika Jiji la Stade” („Überlassung einer Kolonialsammlung vom Oberregierungsrat Professor Dr. Karl Braun in Stade an die Stadt Stade") katika Jimbo la Saxony ya Chini Hifadhi ya Nyalaka ya Stade (Niedersächsischen Landesarchiv Standort Stade).

chanzo: Niedersächsisches Landesarchiv Standort Stade, Dep. 10 Nr. 03025

Mnamo mwaka 1997, aliyekuwa mtunza kumbukumbu wa jiji kwa wakati huo Jürgen Bohmbach anahitimisha makubaliano ya makabidhiano kwa mkopo wa kudumu katika Jumba la Makumbusho (Museumsverein Stade e.V.) chini ya aliyekuwa mkurugenzi wa wakati huo Gerd Mettjes kwa kutia saini. Baadaye, makusanyiko kutoka kwa Karl Braun yalihamishiwa kwenye Jumba la Makumbusho (Museumsverein Stade e.V.) kwa ajili ya utunzaji.

chanzo: Museen Stade, Vereinbarung Leihgabe "Brauns'sche Kolonialsammlung"

Mnamo mwaka 1934, aliyekuwa mkurugenzi wa Taasisi ya Biolojia ya Kilimo na Misitu (Biologische Reichsanstalt für Land- und Forstwirtschaft) Karl Braun (1870–1935) alitoa kile kinachoitwa “Kolonialsammlung Braun” (Makusanyo ya Mkoloni Braun) kwa Jiji la Hanseatic la Stade, au tuseme aliyekuwa mwakilishi wake, meya wa wakati huo Hans Arthur Meyer (1884–1961). Tazama faili „Uhamisho wa makusanyo ya kikoloni kutoka kwa diwani mkuu wa serikali Profesa Dk. Karl Braun huko katika Jiji la Stade” („Überlassung einer Kolonialsammlung vom Oberregierungsrat Professor Dr. Karl Braun in Stade an die Stadt Stade") katika Jimbo la Saxony ya Chini Hifadhi ya Nyalaka ya Stade (Niedersächsischen Landesarchiv Standort Stade).

chanzo: Niedersächsisches Landesarchiv Standort Stade, Dep. 10 Nr. 03025

Mnamo mwaka 1997, aliyekuwa mtunza kumbukumbu wa jiji kwa wakati huo Jürgen Bohmbach anahitimisha makubaliano ya makabidhiano kwa mkopo wa kudumu katika Jumba la Makumbusho (Museumsverein Stade e.V.) chini ya aliyekuwa mkurugenzi wa wakati huo Gerd Mettjes kwa kutia saini. Baadaye, makusanyiko kutoka kwa Karl Braun yalihamishiwa kwenye Jumba la Makumbusho (Museumsverein Stade e.V.) kwa ajili ya utunzaji.

chanzo: Museen Stade, Vereinbarung Leihgabe "Brauns'sche Kolonialsammlung"

Mnamo mwaka 1934, aliyekuwa mkurugenzi wa Taasisi ya Biolojia ya Kilimo na Misitu (Biologische Reichsanstalt für Land- und Forstwirtschaft) Karl Braun (1870–1935) alitoa kile kinachoitwa “Kolonialsammlung Braun” (Makusanyo ya Mkoloni Braun) kwa Jiji la Hanseatic la Stade, au tuseme aliyekuwa mwakilishi wake, meya wa wakati huo Hans Arthur Meyer (1884–1961). Tazama faili „Uhamisho wa makusanyo ya kikoloni kutoka kwa diwani mkuu wa serikali Profesa Dk. Karl Braun huko katika Jiji la Stade” („Überlassung einer Kolonialsammlung vom Oberregierungsrat Professor Dr. Karl Braun in Stade an die Stadt Stade") katika Jimbo la Saxony ya Chini Hifadhi ya Nyalaka ya Stade (Niedersächsischen Landesarchiv Standort Stade).

chanzo: Niedersächsisches Landesarchiv Standort Stade, Dep. 10 Nr. 03025

Mnamo mwaka 1997, aliyekuwa mtunza kumbukumbu wa jiji kwa wakati huo Jürgen Bohmbach anahitimisha makubaliano ya makabidhiano kwa mkopo wa kudumu katika Jumba la Makumbusho (Museumsverein Stade e.V.) chini ya aliyekuwa mkurugenzi wa wakati huo Gerd Mettjes kwa kutia saini. Baadaye, makusanyiko kutoka kwa Karl Braun yalihamishiwa kwenye Jumba la Makumbusho (Museumsverein Stade e.V.) kwa ajili ya utunzaji.

chanzo: Museen Stade, Vereinbarung Leihgabe "Brauns'sche Kolonialsammlung"

Mnamo mwaka 1934, aliyekuwa mkurugenzi wa Taasisi ya Biolojia ya Kilimo na Misitu (Biologische Reichsanstalt für Land- und Forstwirtschaft) Karl Braun (1870–1935) alitoa kile kinachoitwa “Kolonialsammlung Braun” (Makusanyo ya Mkoloni Braun) kwa Jiji la Hanseatic la Stade, au tuseme aliyekuwa mwakilishi wake, meya wa wakati huo Hans Arthur Meyer (1884–1961). Tazama faili „Uhamisho wa makusanyo ya kikoloni kutoka kwa diwani mkuu wa serikali Profesa Dk. Karl Braun huko katika Jiji la Stade” („Überlassung einer Kolonialsammlung vom Oberregierungsrat Professor Dr. Karl Braun in Stade an die Stadt Stade") katika Jimbo la Saxony ya Chini Hifadhi ya Nyalaka ya Stade (Niedersächsischen Landesarchiv Standort Stade).

chanzo: Niedersächsisches Landesarchiv Standort Stade, Dep. 10 Nr. 03025

Mnamo mwaka 1997, aliyekuwa mtunza kumbukumbu wa jiji kwa wakati huo Jürgen Bohmbach anahitimisha makubaliano ya makabidhiano kwa mkopo wa kudumu katika Jumba la Makumbusho (Museumsverein Stade e.V.) chini ya aliyekuwa mkurugenzi wa wakati huo Gerd Mettjes kwa kutia saini. Baadaye, makusanyiko kutoka kwa Karl Braun yalihamishiwa kwenye Jumba la Makumbusho (Museumsverein Stade e.V.) kwa ajili ya utunzaji.

chanzo: Museen Stade, Vereinbarung Leihgabe "Brauns'sche Kolonialsammlung"

[Taja picha au tukio]

chanzo: Museum der Kulturen Basel, VI 56197, 58 (326)
mwandishi: Karl Braun

Mnamo mwaka 1934, aliyekuwa mkurugenzi wa Taasisi ya Biolojia ya Kilimo na Misitu (Biologische Reichsanstalt für Land- und Forstwirtschaft) Karl Braun (1870–1935) alitoa kile kinachoitwa “Kolonialsammlung Braun” (Makusanyo ya Mkoloni Braun) kwa Jiji la Hanseatic la Stade, au tuseme aliyekuwa mwakilishi wake, meya wa wakati huo Hans Arthur Meyer (1884–1961). Tazama faili „Uhamisho wa makusanyo ya kikoloni kutoka kwa diwani mkuu wa serikali Profesa Dk. Karl Braun huko katika Jiji la Stade” („Überlassung einer Kolonialsammlung vom Oberregierungsrat Professor Dr. Karl Braun in Stade an die Stadt Stade") katika Jimbo la Saxony ya Chini Hifadhi ya Nyalaka ya Stade (Niedersächsischen Landesarchiv Standort Stade).

chanzo: Niedersächsisches Landesarchiv Standort Stade, Dep. 10 Nr. 03025

Mnamo mwaka 1997, aliyekuwa mtunza kumbukumbu wa jiji kwa wakati huo Jürgen Bohmbach anahitimisha makubaliano ya makabidhiano kwa mkopo wa kudumu katika Jumba la Makumbusho (Museumsverein Stade e.V.) chini ya aliyekuwa mkurugenzi wa wakati huo Gerd Mettjes kwa kutia saini. Baadaye, makusanyiko kutoka kwa Karl Braun yalihamishiwa kwenye Jumba la Makumbusho (Museumsverein Stade e.V.) kwa ajili ya utunzaji.

chanzo: Museen Stade, Vereinbarung Leihgabe "Brauns'sche Kolonialsammlung"

I: basi asante ngoja tuchukue tena picha nyingine, hapa nina picha nyingine ya kingine kifaa ambayo imesajiliwa kwa namba 2018_18346_001, hebu angalia unaweza ukatambua ni kitu gani hicho R: hii ni nyengo ndio kama ile niliyokuambia kwamba anaweka mpini mkubwa halafu anatumia kufyeka I: umewezaje kuitambua R: nimeweza kuitambua kwa sababu nimewaona wengine kama ile ya kwanza wamechomeka kwenye mti kama hii ndio wanafanya vitu na nyingine ziko kama hivi hivi za kufyekea I: nyengo ya namna hiyo inatumiwa zaidi na watu wa makabila gani R: hii nyengo hii naona ni ya watu wa iringa ambao wako huku, kuna mmoja mmoja bado wanazo hizi I: unaweza ukataja majina ya hayo makabila R: wabena I: kwa hiyo wabena ndio wamezitumia zaidi nyengo hizi R: na wahehe I: na unaweza ukanieleza kidogo matumizi yake kwa uzuri zaidi R: matumizi yake hii ni kufyeka pori, maana hii unaweza kufyeka huku umesimama tofauti na pnga au fauno, unafyeka huku umeinama I: unadhani kwa nini imetengeezwa na mpini mrefu kiasi hicho R: hapo sasa siwezi kuelewa nafikiri labda ni urahisishaji tu kwa yeye mwenyewe . I: na ni jinsia gani hasa walikuwa wakitumia nyengo hizo kubwa R: ni jinsia ya kiume I: kwa nini wanaume R: wanatumia wnaume kwa sababu zaidi inatumika kufyekea msitu , na msitu sana sana unafyekwa na wananaume ni tofauti na kufyeka, sasa ukiingia kweny pori unakuta wanaume ndio wanatangulia kwanza I: ni umri gani hasa wanaotumia nyengo kubwa za namna hii R: hata wakubwa I: wa umri gani ukikadiria labda R: niliwaona mimi ni kuanzia miaka45 I: kwa nini wa umri huo R: sijajua inawezekana huko iringa labda na watoto pia wanatumia, kwa huku nilioina ni umri mkubwa kwa hapa kwetu I: na kwa mawazo yako unadhani inaweza ikafika wakati nyengo ya namna ikawa haitumiki tena kwa watu wa kabila hilo la wabena ulilolitaja R: watu wa kabila hili hizi wanaziona kama jadi na wao, kusema kweli hizi kuziacha ...kuna moja wapo hapa alikuwa nazo... I: tukimaliza hapa tutaenda kwake tukazione R: sawa sawa tutakwenda kuuangalia,niliwahi kumuona nayo hii tena atakwenda kutuonyesha I: kwa hiyo ni sehemu ya jadi R: ee ni sehemu ya jadi na wao kwa sababu hizi wamezileta wao wabena ndio tunawaona nazo, sisi wote tunaiga tunaweza tukanunua au tukachonga, unampelekea fundi unamwabia nichongee hiki chuma unitengenezee kama nyengo , na anakutengenezea kama hivyo unaweka mpini na ukatumia I: na ili utumie nyengo kubwa ya namna hiyo unatakwa uwe na kitu kingine R:ni nyengo tu, kwa sabab hii inatakiwa ushike na mikono miwili, kwa hiyo kama unakitu kingine kinakuwa hakina nafasi I: wabena bado wanatengeneza nyengo za namna hiyo R: kwa hivi sasa nafikiri bado wanaendelea, hapa naona wameacha labda kama mtu kama unashida nayo kwa ajili ya msitu, unamuona fundi, unamuagizia chuma chochote unamuona fundi anakutengenezea I: na wanaotenegeneza hizo nyengo kubwa ni watu wa jinsia gani R: hizi kwa sababu zimetoka huko nafikiri wazee wanafahamu wa kibena, ni wakubwa tu na sidhani kama watoto pia wanatengeneza I: ila kwa huku umesema kuna mafundi wanatengeneza R: huyu kijana anatengeneza I: ni mbena R: ee R2: hii ni mundu R: mundu si ndio panga R2: sawa lakini hii kwa kilugha ukisema mundu wanaelewa ni hii yenye mpini mrefu wote: anha R2: ni ya kufyekea kwenye bustani tunaitumia hiyo I: mundu, ni kilugha gani hicho R2: mundu ni kiswahili lakini kule kwetu mundu tunasema ni nyengo I: ni kibena hicho R2: ee nyengo, nyengo hii hapa kwa lugha ya kibena, kihehe wanaita nyengo, wakinga wanaita 'sidavala' I: inatumikaje nyengo ya namna hii R2: hii ni kwa kufyekea magugu kama unataka kulima kwenye mabonde hivi, unafyeka I: kwa nini inampini mrefu R2: kama unakofyeka ni shamba kama inamiba isikuchome ndio maana unafyeka kule unavuta, hii ndio yenyewe I: hebu tuambie ni jinsia gani wanatengeneza nyengo R2: wanaume,wanatenegeza wazee zamani I: wa umri gani R2: wa umri mkubwa, ya huku wanafua vyuma ndio hizi, unaweza kuwa na chuma bovu bovu unapelekwa kwa fundi anakwenda kufua anatengeneza inakuwa hii I: na wanao tuma zaidi ni wakike au wa kiume R2: wakiume, hata wa kike kufyeka, hii inatumika kwa watu wote I: na unaweza ukaniambia ni vitu gani vinatumika kutengeneza nyengo R2: ni vyuma vilivyoharibika unapeleka kwa mafundi ndio wanatengeneza I: ni chuma peke yake au kuna kitu kingine R2: zile za zamani kabisa wanatengeneza vyuma vinachemka wana mashine I: vitu vilivyokuwa vimetumika kutengenezea nyengo zamani kwa sasa ni hivyo hivyo ama wamebadilisha siku hizi R2: wamebadilisha, sasa hivi si chuma wanaunganisha I: nyengo kama hiyo ukiikuta sokoni kwa sasa hivi unaweza ukainunua kwa shilingi ngapi R2: kwa bei ndio haijulikani nisisemem uongo, bei atakayokuambia itabidi mpatane lakini kwa huku hakuna hizi zinatoka nyumbani bara huko I: ni mikoa gani hasa wanatengeneza R2: kuanzia iringa kwenda njombe kwenda mpaka kote mpaka upanga, makete, ukinga, hizi kule ndio zinatumika sana hizi

chanzo: Amani-Stade Project / Amani Field Research 2023, Interview No. 10
mwandishi: I: Mohamed Seif, R: Anonymous, R2: Anonymous

Ort der fotografischen Aufnahme

"Jumamozi 24. Nimepokea Kiko cha Waschambaa. Kichwa cha udongo na mrija wenye urefu wa[...] [?] 30 cm. (= 12 pesa). [mchoro ya] [...]" [Utafsiri]

chanzo: Museum der Kulturen Basel, VI 56197, 44 (80)
mwandishi: Karl Braun

"24. Kiko cha Schambala / udongo mweusi, 30 cm kijipaipu kirefu kutoka mabao uliotobelewa (waya unaowaka). (= pesa 12 ) / Amani 11 mwezi wa tatu 1905 / TB. 44,80 [mchoro]" [Utafsiri]

chanzo: Museen Stade, r 2018 / 18566
mwandishi: Karl Braun

Mnamo mwaka 1934, aliyekuwa mkurugenzi wa Taasisi ya Biolojia ya Kilimo na Misitu (Biologische Reichsanstalt für Land- und Forstwirtschaft) Karl Braun (1870–1935) alitoa kile kinachoitwa “Kolonialsammlung Braun” (Makusanyo ya Mkoloni Braun) kwa Jiji la Hanseatic la Stade, au tuseme aliyekuwa mwakilishi wake, meya wa wakati huo Hans Arthur Meyer (1884–1961). Tazama faili „Uhamisho wa makusanyo ya kikoloni kutoka kwa diwani mkuu wa serikali Profesa Dk. Karl Braun huko katika Jiji la Stade” („Überlassung einer Kolonialsammlung vom Oberregierungsrat Professor Dr. Karl Braun in Stade an die Stadt Stade") katika Jimbo la Saxony ya Chini Hifadhi ya Nyalaka ya Stade (Niedersächsischen Landesarchiv Standort Stade).

chanzo: Niedersächsisches Landesarchiv Standort Stade, Dep. 10 Nr. 03025

Mnamo mwaka 1997, aliyekuwa mtunza kumbukumbu wa jiji kwa wakati huo Jürgen Bohmbach anahitimisha makubaliano ya makabidhiano kwa mkopo wa kudumu katika Jumba la Makumbusho (Museumsverein Stade e.V.) chini ya aliyekuwa mkurugenzi wa wakati huo Gerd Mettjes kwa kutia saini. Baadaye, makusanyiko kutoka kwa Karl Braun yalihamishiwa kwenye Jumba la Makumbusho (Museumsverein Stade e.V.) kwa ajili ya utunzaji.

chanzo: Museen Stade, Vereinbarung Leihgabe "Brauns'sche Kolonialsammlung"

I: Basi naomba nikupe picha ambayo imesajiliwa kwa namba 2018_18555_001 hebu angalia unaweza ukafahamu hicho ni kitu gani? R: Hiki nakitambua I: Ni nini hiyo? R: Huu mtemba huu I: Mtemba? R: Eeeeh I: Hahahhah R: Wanaita Kiko I: Kiko? R: Eeeeh I: Ahaah R: Kisambaa ni Kiko I: Kisambaa ni kiko? R: Eeeeh kiko I: Mtemba ni kilugha gani? R: Tuseme inachanganya mataifa ya makabila mengi lakini katika lugha inayoeleweka ni mtemba I: Mtemba ni kisambaa au kwa wote? R: Ni kama Kiswahili I: Kiswahili R: Eeeeeh I: Ni watu wa makabila gani hasa wanatumia mtemba? R: Wasambaa, hata baadhi ya makabila ya bara wako wanaotumia mtemba I: Makabila gani hayo ya bara? R: Watu wa tabora, shinyanga ukienda mikoa ya huku mbeya, iringa huko watu wanatumia mitemba I: Kifaa hicho kinatumikaje unaweza ukatuambia? R: Hiki wanatumia mtu anachukua tumbaku yake kule shambani akija hapa anaikata kata vidogo vidogo anaweka hapo anaweka na moto wake hapo juu inashika basi anavuta kwa kutumia mtemba huo I: Anavuta? R: Eeeeeh ndiyo nilivoona mimi hata kwa mababu zetu eeeh I: Ni watu gani wanatumia sana mtemba kwa kijinsia? R: Sanasana jinsia ya kiume I: Ya kiume? R: Ndiyo I: Wa umri gani? R: Umri sasa kwasababu hivi vimepotea matumizi yake ni agahalabu sana kumkuta mtu lakini ile miaka kuanzia 50 huko kwenda mbele I: Walikuwa wanatumia mtemba? R: Sana eeh I: Kwanini walikua wanatumia wazee wa miaka 50 kwenda mbele? R: Unajua wakati huo ukiona mtemba unavutwa sanasana makabila hawa wenyeji mambo ya sigara hii ya kiwandani walikuwa hawatumii alikuwa na shamba lake ana miti yake hapo nje ya tumbaku anakausha majani yake au lile la kutwanga lile linatwangwa linafanyiwa lina kama falima yake lina minywa lile linaanikwa likikauka imekaa ina round hivi ikikauka anachukua kale kamoja anafinyanga, finyanga kwenye kiganja hivi anatengeneza anatumbukiza kwenye mtemba wake anawasha moto wake anavuta I: Anavuta? R: Eeeeh zilikuwa za aina mbili kuna ile ya majani ya kukata kata na kuna ile wanatumia majani mabichi yale wanayatia kwenye kinu wanaya twanga yakiwa tayari kitu kama faluma fulani wanaweka hapa anakandamiza anaanika yakikauka anabendua kidogo anaweka ana nanii anatia ule uvumbi wake anaeka kwenye mtemba wake hapa ndiyo anavuta eeh viko vya aina mbili tofauti I: Viko vya aina mbili? R: Eeeeh hayo ndiyo yalikuwa matumizi ya tumbaku hayo I: Kifaa hiko bado kinatumika au kimepotea sasa? R: Kwa wastani saivi unakiona kwa bahati sana labda hivi vya wavulana vya kulegesha tu ila kuvikuta dukani utavikuta ila siyo mara nyingi sana I: Unadhani inaweza ikafika wakati mtemba ukawa hautumiki tena? R: Itafikia huko kwenye miaka ya mbeleni I: Kitu gani kitapelekea mtemba usitumike tena? R: Unajua hizi hapa za asili zilikuwa hazina madhara sana uvutaji wa asili maana yake nimeona kuna baadhi ya watu mpaka unamkuta anavuta hata kukohoa hakohoi kwasababu havuti hizi za viwandani anavuta hizi za kienyeji mtu unamkuta hadi leo anavuta lakini unakuta huyu aliyeanza baada ya miaka mingapi unamsikia anakohoa tena either akaambiwa acha kuvuta lakini hizi za asili zilikuwa kwa kweli mimi nilivoona huko mwanzoni humkuti mtu anakohoa hovyohovyo akitumia hiyo I: Kwahiyo unadhani kitu gani kitapelekea isiendelee kutumika kwa sasa kwa mawazo yako mzee [anonymous]? R: Hii mtemba I: Eeeeh R: Watu wanabadilika I: Wanabadilika vipi? R: Wanabadilika kufuata haya mambo ya kileo kuliko unakwenda ugenini una limtemba kama hili unakaa kwa wenzako wanakuangalia huyu nae anafanya nini ila akitia mfukoni anatoa sigara yake akiwasha hapa moshi wake ukienda hivi anaupenda eeh hauna harufu kama ile inayotoka huku pale mwanzoni zamani kulikuwa kuna tumbaku special imetengenezwa kutoka huko huko ukitia kwenye mtemba wako hapa ukiwasha kila mtu anapenda ile harufu yake ilikuwa ni nzuri sana I: Eeeh R: Sasa siku hizi hailetwi ile hatuioni huku ndiyo utakuta watu wengi wamehamia kwenye sigara hizi sm, sports kwamfano ukiangalia sanasana sigara kali hizi hapa unaona kwa mara chache sana sigara kali lakini hizi zenye filter hizi ndiyo nyingi wanavuta watu za mitemba hizi hapa huko tunapokwenda itakua ni aghalabu I: Kwasababu ya ujio wa usasa? R: Eheeeh! I: Sawasawa na ili mtemba utumike ulikuwa unahitaji kitu gani kingine kinatakiwa kiendane sambamba? R: Maandalizi ya ile tumbaku yenyewe unajua maandalizi ya kizamani yalikuwa hayafati viwango yani ilivotoka shamba ni hivohivo basi itatumika hivohivo eh I: Kwahiyo mtemba ulikuwa unahitajika uwe na tumbaku? R: Eeeeh tumbaku I: Bila tumbaku huwezi ukatumia mtemba? R: Aaaaa huwezi kutumia I: Kitu gani kingine cha kutumia na mtemba tofauti na tumbaku kama unakijua tuambie mzee [anonymous]? R: Wengine anachukua sigara ile anaifumua ile anaitia kwenye mtemba anawasha anavuta eeeh baadhi ya wengine waokataa za kutoka shambani moja kwa moja anachukua sigara anaifungua karatasi ile yenyewe anaitumbukiza kwenye mtemba wake anawasha basi anakuwa anaendelea kuvuta I: Kwa makabila yaliyotajwa wanaotumia mtemba unadhani utamaduni wa kutumia mtemba kwa wao utaondoka na huo usasa ulio usema? R: Polepole utasogea kwasababu hata zamani mtu alikuwa yani hata ugali unaotoka mashine hali anataka ugali wa kutwanga kwenye kinu lakini japo utakaa mahali kutwa nzima hutasikia mtwangio hata saa hii wote wako kwenye ugali wa mashine kwahiyo hata hiyo itafika wakati wake utaondoka tu I: Sawasawa na ilikuwa na umuhimu gani mtemba? R: Mtemba kwasababu mimi sikuvuta ila hao wenyewe wavutaji walikuwa wanaisifia nini huko wenyewe I: Maana kuna watu wanasema ukiwa unatembea na mtemba unaonekana kidogo ni mtu mwenye hadhi fulani tofauti na watu wengine hiyo ilikuwaje? R: Inategemea kweli kama unavoongea kuna baadhi ya sehemu nyingine mtu mzima makamo kama mimi ukitembea bila bakora unaonekana huyu nae vipi bakora, bakora hizi lakini sahivi utakuta katika kundi la watu wengi watu wawili tu ndiyo wenye bakora kwahiyo mambo yanaenda na wakati I: Aaaah R: Ndiyo sasa hata huu mtemba hapa unashuka kiwango I: Na unadhani mtemba bado unatengenezwa kwa mazingira yetu ya sasa na unaweza ukafahamu ni wapi wanatengeneza? R: Wako lakini utakuta siyo maeneo yote ni wachache sana katika mia unaweza ukakuta wawili au mmoja tu I: Kwanini wachache? R: Unajua kama vile kuchekwa na baadhi ya wenzako kwamba we nae bado unatumia hayo mambo ya kizamani hayo saa nyingine kile kitu kinawaingia kwahiyo na wao wanaamua anaacha kutumia I: Kwahiyo inaonekana ni kitu cha kizamani? R: Eeeeh ni kitu cha kizamani eeh I: Hahhhahha sawasawa na umesema waliokuwa wanatumia ni wazee R: Wazee ndiyo I: Wajinsia gani? R: Sanasana wa kiume I: Ya kiume? R: Eeeeh I: Kwanini sanasana walikuwa wazee wakiume? R: Ukikuta jinsia ya kike ni bahati mbaya sana ukute mama anavuta mtemba ni mara chache sana kuona ila sana, sana ilikuwa ni wanaume I: Wanaume? R: Eeeeeh I: Nani watu gani walikuwa wakitengeneza mitemba ni wanawake au wanaume? R: Wanaume I: Wanaume? R: Eeeeeh ndiyo walikuwa wanatengeneza mitemba I: Kwanini walikuwa ni wanaume zaidi? R: Unajua hapo zamani kuna vitu yani kila kitu kilikuwa na jinsia ambayo huyo hata akikutwa anacho hakuna gharama za kuuliza kwamfano hivi hapa mwanaume ukutwe na kinu na makopa unafunda makopa hapo watakwambia huyu naye vipi ni mzima akili yake anafunda makopa kweli I: Hahahhahha R: Kwamba kila kitu kilikuwa kina wenyewe jinsia ya kike walikuwa na vitu vyao na jinsia ya kiume pia I: Sawasawa na kwasasa unaweza ukafahamu mikoa umesema ni Dodoma, ni mikoa gani mingine wanatengeneza? R: Sanasana mikoa ya bara I: Ya bara? R: Ndiyo mikoa ya bara eeeh I: Kama? R: Hata mkoa wetu wa Tanga huu kuna baadhi ya kata nyingine kidogo zipo ndani ndani mtu anaweza akakaa wiki au mwezi hajaona gari huko aliko gari anafaa kuzisikia kwa huko zinapita lakini haikuti hapa na hapo sasa unakuta sehemu kama zile baadhi ya haya mambo ya kizamani bado yapo tuchukulie mfano nyumba kuna nyumba ambazo za nyasi au nyumba haina dirishakabisa hivi hapa katika maeneo haya nyumba kama hiyo huwezi ukaikuta lakini kuna baadhi ya sehemu nyumba hizo zipo unazikuta sasa ni sawasawa na huu mtemba zipo sehemu bado utaukuta mtemba na wanavuta kama kawaida eeeh I: Na mtemba unatengenezwa kwa kutumia kitu gani? R: Kulikuwa na vya aina mbili kulikuwa na cha udongo na kuna cha mti I: Cha mti? R: Eeeeh I: Udongo wa aina gani ulikuwa unatumika? R: Udongo wa mfinyazi I: Udongo wa mfinyazi? R: Ndiyo I: Na huo wa mti ni mti gani ulikuwa unatumika kutengeneza? R: Kuna mti fulani lakini mimi siujui jina lake sanasana hiki chungu hiki kinachoshikia, ile tumbaku kile nicha mfinyazi sasa ule mrija wake yani unaotoa moshi kuja kwa wewe unaevuta ni cha mti I: Cha mti? R: Ndiyo I: Kwanini walikuwa wanatumia mfinyazi? R: Kwasababu moto hapa hauunguzi I: Huunguzi? R: Ndiyo na hata kama kimekamilika sawasawa na ulivo kichoma saa nyingine hata ukiangusha hakiwezi kupasuka I: Aaaah R: Ndiyo I: Sawasawa na vifaa vilivokuwa vinatumika kutengenezea Mtemba vilikuwa vikibadilika, badilika kadri ya miaka ilivokuwa inaenda au ilikuwa ni hivohivo? R: Unajua saa nyingine ni ufundi au design ya kile kitu ukute mtu ameona kwa mwenzake huko akija nae huku anataka atoe design, ile ile I: Ndiyo R: Eeeeh I: Material tunazungumzia R: Material ni yale yale lakini sasa ule ufundi ndiyo unatofautiana I: Ndiyo unatofautiana? R: Ndiyo I: Mtemba kama huu ukiuangalia kwenye picha kwa hali yetu ya sasa ukiletwa ukawa unauzwa sokoni unaweza kununuliwa kwa gharama kiasi gani au utauzwa bei gani? R: Itategemea huyo mwenyewe mtengenezaji au huyo mnunuzi kaununua huko kwa bei gani maana muuzaji huwezi ukampangia bei wewe mnunuzi bei anaipanga yeye mwenyewe huko alikonunulia kainunua bei gani ili naye apate chochote akija huku atauza kwa bei anayoitambua yeye I: Wewe huwezi ukakadiria kwa mfano wewe ndiyo unaukuta sokoni unaweza ukasema mimi huu naununua kwa shilingi ngapi? R: Sasa hapo I: Kwa kukadiria tu R: Sababu umekipenda hata ukiambiwa shilingi elfu tano unanunua maana umeupenda na hauna jinsi

chanzo: Amani-Stade Project / Amani Field Research 2023 / Interview No. 04
mwandishi: I: Mohamed Seif, R: Anonymous

I: na picha nyingine, picha hii imesajiliw kwa namba 2018_18555_001, hebu angalia picha hiyo, unaweza ukatambua hiki ni kitu gani R: huu kwa waswahili wanasema ''mtemba' lakini sisi tunaita 'kiko'... I: kiko ni lugha gani R: ni kisambaa I: na mtemba R: mtemba ni kiswahili ambacho watu wanachukua tumbaku wanaweka kwenye mtemba, basi mtu mwenyewe akiwa kule anavuta I: kwa hiyo kisambaa ni kiko R: kiko ee, mtu anakuambia kaniletee kiko changu, yani kanilete mtemba wangu, halafu na mkaa na uulete ule mkaa vizuri akija anaweka kiko lake hapo, basi yeye mwenyewe amekaa huku kando haswa haswa majumbe ndio wanavuta, akimaliza anakung'uta hata kama ni sehemu ukikaa karibu anaweza akakukung’utia halafu anakuambia nenda ukaondoe hilo jivu lote tena unaanza tena, lakin kwa sasa hivi wanaitengeneza lakini sio kama ya zamani, hii ya zamani iko still sana yaani ni mizuri mno I: ni majumbe tu ndio walikuwa wakivuta R: ni watu maarufu ambao wanavuta, wadoe wanavuta lakini mbele ya jumbe huwezi ukavuta mtemba kama ule, labda nyumbani mwako na wake zako, lakini umekaa na jumbe uvute huo, anakumbia huyu ni nani anayetuiga sisi …oh... Wote: wanacheka R: hasa baba yake yule mkande, baba yake alikuwa 'ushe ni ndai we' yani ‘huyu anayetaka kutuchukua milki ni nani’, huyo, na wewe pia huwezi unaogopa kwenda kubanwa au kwenda kuwekwa sehemu ambayo ni mbaya kwa ajili ya kuvuta mtemba au tunaita kiko I: mitemba ilikuwa inavutwa na watu wa makabila gani hasa R: ni watu wenye nafasi tu I: unaweza ukawatambua kwa makabila yao R: sana sana wasambaa, wambugu, wazigua wanapenda sana mambo ya ufalme ufalme, na wenzetu wazigua unamkuta mtu ana nyumba zaidi ya nne, akikuambia kaniletee mtemba wangu kwenye nyumba ndogo basi ukimkuta hapo amekaa hapo nje amekaa kwenye kiti chake, kuna viti vile ambavyo ni vya magunia, basi mtu amekaa anavuta, ukivuta hiyo ni mtu mmoja marufu sana I: na ni mikoa gani hasa kiko na mitemba ilikuwa ikipatikana R: sana sana tanga ndio inapatikana, lakini sana sana mikoa ya bara na uziguani huko, wazigua wanajua sana mambo ya utamaduni sana, wazigua wanapenda sana utamaduni huo, hata viti hivi ambavyo nimeviona, kuna viti kama vya kupigia ngoma kama ile ya mzee chei ambayo ikipigwa kama kuna jambo la ajali au maradhi inamjulisha basi ile ngoma inalia tu yenyewe 'ndi ndi ndi', basi kwenye mikoa ambayo wanapenda sana huu utamaduni ni uziguani huko na hapa kazita pia ambapo ni Handei, ambapo hapa zamani waliita amani-handei I: na ni wazee wa umri gani walikuwa wakivuta kiko R: ni mpaka uruhusiwe, ukishaoa ndio unaruhusiwa uvute kiko I: kwa hiyo walikuwa ni kuanzia miaka mingapi R: kuanzia… yaani wewe tu unaenda uchungaji ukija unarudi unanyonya kwa mama yako, ni uwe na miaka 30, 35 ndio unapewa, na huyo mke ni wa kupewa uende kwenye nyumba ya fulani ndio ukaoe, na pia ukipewa huu mtemba mpaka uukomboe labda kwa babu yako ndio uuvute I: unaukomboa kwa namna gani R: labda umekwenda kumlimia ungwe au kama umempa hela 5 ndio anakumbia sasa ninakuruhusu tumbaku uvute, lakini huwezi ukavuta kama sasa hivi mtu hajamaliza hata darasa la 4 anavuta, zamani ni mpaka uruhusiwe na babu, sio baba yako ni babu, anajua sasa huyu ana mji wake, ana nyumba yake na familia yake ndio anakuruhusu sasa, lakini sasa hivi... Wote: wanacheka R: ah, ni mambo ya kale, yani haya yananikumbusha mambo ya zamani sana I: wanawake walikuwa wakivuta mitemba R: hamna I: kwa nini R: wanawake walikuwa wanachukua sigara ten cent na magadi anaweka hapa, lakini humkuti mwanamke anavuta I: kwa nini wanawake walikuwa hawavuti mitemba R: wanawake walikuwa kweli walikuwa wanaonelewa sana, yani mwanamke hawezi akapewa uhuru, na sana sana yeye ataambiwa niletee mtembo wangu hapo, niletee kiko changu hapo, kiko karibu na kitanda, na hawezi akagusa na yeye akafanya 'fuu' apulizie mwenyewe avute ndio kinakolea huku, anakuambia sana sana njoo uchukue ukatupe majivu halafu tena uniongezee tumbaku I: kwa hiyo wao walikuwa wakitumikishwa R: walikuwa wakitumikishwa tu, hawezi akaruhusiwa kuvuta I: na kiko kwa sasa vinatumika au unadhani vimepotea havina thamani tena katika jamii R: mimi hilo umenikumbusha nina miaka sio chini ya 50 kukiona hiki, niliokota kiko huku mashambani kama hiki kidogo lakini sasa hivi sijaona, sijui kwenye maduka au wamasai wamasai wanaweza wakatengeneza vitu vya utamaduni, lakini kwa sasa hivi huku hakuna na wala nisikudanganye I: umesema hiyo inaendana na tumbaku na mkaa wa moto, na anayevuta umesema anakuwa kwenye kiti maalum, unaweza kutuambia kiti hiki kinakuwaje R: kuna vile viti kama vya magunia vinajikunja vyenyewe, anakunjua halafu anakaa, analala ni kama kitanda lakini sio kitanda... I: ni vile viti vya uvivu wanasema R: ee wanasema viti vya uvivu, hapo basi ukimkuta amekaa hapo, kimbia uondoke uende uchungaji atakutuma kiko tu... Wote: wanacheka R: ukishamuona ametoka nje amekaa hapo na fimbo yake lazima atakuambia, 'hei njoo, kalete kiko', na moto labda hauko pale utatafuta hata nyumba nyingine I: na kilikuwa kuna umuhimu gani kwa utamaduni wa watu uliowataja R: ilikuwa ni kama hawa vijana wa sasa hivi wanaovuta sigara, na mimi mwenyewe pia nimevuta sigara, yani ni kama kinaleta hisia kama kufikiri I: ulisema kuwa vijana walikuwa wanaruhusiwa na babu, ilionekana ilikuwa ni muhimu sana kwenye mswala ya kimila au na kiutamaduni, ilikuwa ina umuhimu gani hasa mpaka inafikia hatua kwamba... R: hii huwezi ukavuta kama ni kijana, anajua kwamba huyu bwana tayari ana mke na ameshaozeshwa, na ndio maana unamkuta naye ana kiko, ni ishara ya kusema wewe umekomaa, ni sawa sawa na wenzetu wamasai akiozeshwa mke ni mpaka ameua simba, na sisi mila zetu tunasema huyu jamaa sasa hivi hawezekani, nayo ndio hivyo hivyo... Wote: wanacheka R: umenielewa hapo, wanasema mradi anavuta kiko huyu amekuwa na nyumba unaiweza na mke wako, manake sio siri zamani tulipokuwa sisi hata muende mkaoge na msichana hujui kwamba ni nini ile, sasa hivi we wanajua, kuna siku moja mimi na jamaa yangu tulikuwa tunakunywa chai tunasoma darasa la 4, unashiria hata huyo mke uliyekuwa naye unammudu ndio unavuta kiko, sasa wewe huna shamba, chakula ni cha kuitiwa na baba yako halafu unavuta sigara, mke wako pia anatunzwa na mama yako na baba yako I: mzee [anonymous] hebu tuambie, kiko walikuwa wanatengeneza wakina nani, wa jinsia gani ana umri gani R: wanaotengeneza ni watu wenye umri wa miaka 20 - 25, lakini wewe kijana huwezi ukatengeneza kiko hiki, kwanza utakianzaje, hata hii miti sasa hivi huwezi ukaipata, hii miti ni still, lakini miti ya sasa hivi ukitengeneza kiko ukivuta tu na huu moshi tayari kinaungua, lakini hii miti ni still sana, na huwezi ukaipata I: unaweza ukatauambia ilikuwa inatengenezwa kwa miti gani.... na hiki ni nini, ni chungungu au ni... R: hiki ni chungu, walikuwa wanatengeneza vyungu, kuna udongo fulani ambao ni mgumu sana kwa kweli, hata ukitenegeneza vyungu unapikia, sasa hivi unasonga ugali kwenye sufuria lakini zamani ni kwenye chungu, mahindi sasa hivi si ni kukoboa lakini zamamni lazima ufunde halafu unaloweka, ugali wa wake ni mzuri mno, sasa ni udongo ambao sielewi kama sasa hivi udongo upo I: na huo mti mgumu ulikuwa unaitwaje R: hii miti kwa kweli nimeisahau majina lakini wanasema ni asili kama mpingo lakini kuna kitu wanatoboa kama tundu, wanachoma kwenye moto wanatoboa I: na hiyo kamba R: hii kamba inamsaidia sana sana kwenda kutundika havikai chini I: na hiyo ni kamba gani R: hizi ni kama kamba za katani wanasuka au hii minyaa ambapo hata vitanda wanasuka masupato yale, sasa hivi tuna lala kwenye mbao lakini vitanda vyenyewe ni vya supatu, kwa kweli umenikumbusha mengi sana, hasa hii mambo ya kiko na ile miti ya amani I: na kiko kama hicho sasa hivi kikaletwa, sasa hivi kinaweza kuuzwa kwa shilingi ngapi R: aah, hiki labda laki moja au laki mbili, kwanza nitakitoa wapi, kukipata kwanza sio rahisi

chanzo: Amani-Stade Project / Amani Field Research 2023 / Interview No. 21
mwandishi: I: Mohamed Seif, R: Anonymous

I: tuende na picha hii, picha hii imesajiliwa kwa namba 2018_18555_001, hebu iangalie hiyo R: Hiki wametumia miti fulani yenye upenyo katikati.......... I: Na hicho ni ‘Kiko’ pia R: Eee ni ‘Kiko’, ni kama huo muanzi kwa sababu una njia, kwa hiyo huku kwa afrika anaweza kutengeneza hiki, lakini mzungu akichukua akifika anakitengeneza zaidi ili kumvutia mwafrika aweze kukinunua, lakini hiki ni cha sisi wenyewe waafrika I: Hicho ni cha waafrika R: Eee kwa sababu hii miti tunayo huku I: ‘Kiko’ kama hicho ulishawahi kukiona R: Eeeh ndio, kwa wazee wa zamani, hiki bibi yangu alikuwa anakiuza I: Hiyo namba mbili R:Bibi yangu alikuwa anavuta hiki anaye mzaa mama, anakipenda sana hiki I: Hicho ni ‘Kiko’ namba mbili R: Eeeh hiki anakipenda sana chenye mrija, akikaa kwenye kochi nyie mnaongea huku yeye anavuta tu, tumbaku anaweka mwenyewe sababau inawasha, huwezi kumwambia mtoto fikicha halafu uweke hapa mtoto atawashwa, lakini wewe mwenyewe ukifikicha saa nyingine unaweza hata kuramba kwa sababu umezoea kuvuta, lakini kwa mtoto ukimwambia weka tumbaku hapa itamuathiri, kwa sababu hiyo nayo ikiingia machoni ni sumu macho yanawasha, ndio sababu hao unakuta macho ni mekundu kwa sababu ya tumbaku I: Na uvutaji huu wa ‘Kiko’ ilikuwa lazima ufundishwe ama mtu anawezaje kuwa mvutaji wa ‘Kiko’ R: Unajua wewe unapovuta kile ‘Kiko’ hata wakwe zako wakikuuliza wewe unawezaje kufanya hivyo, unamuambia kwamba ukibandika hapa wewe kazi yako ni kufanya 'pu pu pu' na wewe unafanya hivyo unakibandika huku unavuta, kwa hiyo akikaa hapa anaona raha sana akiwa anavuta hiki ‘Kiko’, hivi viko vilikuwepo siku nyingi I: Na walikuwa wanavuta wazee peke yake na sio vijana R: Unajua watu wa zamani sio watu wa siku hizi, mtu wa zamani hawezi kumpa mtoto hiki avute, watoto wadogo hawatakiwi wavute hivi, wanasema watoto wadogo wakivuta watapata shida I: Nakumbuka asubuhi ulisema ‘Mtemba’ wake ulikuwa unatumika pia kuponya R: Unajua huu ‘Mtemba’ saa nyingine unakuwa na kitu kama nta huko ndani, nta fulani kwa sababu ya ule moshi wa tumbaku, sasa ile nta saa nyingine kama mtoto amekula san amevimbiwa anapakwa kwenye kitomvu hapa, akishapakwa hapa basi saa zote anatoa hewa na tumbo linapungua I: Nta ya kutoka kwenye ntemba wa ‘Kiko’ R: Anapakwa hapa kwenye kitovu I: Na anapona R: Eeh akikaa kila saa anajambajamba na tumbo linapungua mambo yamekwisha I: Anacheka, ilikuwa ni kwa ajili ya kuvimbiwa tu au ilikuwa inafanya na mambo mengine R: Hapana ni kwa ajili ya kuvimbiwa kama mtoto amepata gesi basi anachukua hii anapakwa hapa, akijamba basi tumbo linapungua I: Mzee [anonymous], hicho namba 2 umesema ndio bibi alikuwa anatumia kama hicho R: Eee I: kuna hicho kingine kirefu kikubwa, kichwa chake ni kikubwa kidogo, unadhani ni kwa nini vilitengenezwa kinu kidogo na vinu vikubwa R: unajua saa nyingine kuna ‘Kiko’ kinachoingia tumbaku nyingi na kinachoingia tumbaku kidogo, hiki kinaingia tumbaku nyingi, kwa nini , atavuta kwa muda mrefu, lakini hiki hatavuta kwa muda mrefu I: hapo uliposema kinachukua muda mrefu, je tumbaku ikiisha halafu inazimwa R: inazimwa ndio, ile tumbaku akishaibandika hapa akiona kama ni kali anaikung'uta sehemu fulani ili izimike yenyewe, maana unajua hii inawaka ikivutwa, kwa hiyo kuna ‘Kiko’ kinachoingia tumbaku kidogo na tumbaku nyingi, unajua mtu mmoja anaweza kuwa na ‘Mtemba’ mmoja lakini una vichwa vingi lakini saizi ni ile ile, kwa hiyo saa nyingine anabailisha kichwa, sio kwamba kila ‘Mtemba’ mpka uwe na ‘Kiko’ chke na kinu chake cha kuvutia I: na ni kipindi gani asa walikuwa wakivuta mitemba, ni muda wowote tu akijisikia au kulikuwa kuna vipindi maalum R: unajua saa nyingine hawa wazee wanatabu, saa nyingine anaweza kuvuta akiwa na njaa, akiumwa na njaa anasema anapunguza njaa, au wakati mwingine kama anataka kuvuta ni kwa kujiburudisha I: kuna sehemu tulipita tukaambiwa kwamba walikuwa wanatumia kuvuta ‘Kiko’ wakiwa na mikutano, wazee wanakaa wanajadili mambo yao ndio basi kinatolewa kila mmoja ana cha kwake wanajadili R: wakati mwingine hiki ‘Kiko’ kinavutwa kukiwa na mkutano au kuna habari ya mtoto ambaye anataka kuoa mnataka mtume mahari, sasa pale kuna wazee wenye busara wanaitwa pale kwa ajili ya kutuma mali, kwa hiyo ukisema juu ya kutuma le lazima avute ili akili ikae sawa sawa, au kama mtoto amekosa anakalishwa chini aonywe, mze lazima avute ili apandishe akili iwe vizuri wote: wanacheka

chanzo: Amani-Stade Project / Mlalo Field Research 2023 / Interview No. 05
mwandishi: I: Mohamed Seif, R: Anonymous

I: Sawasawa naomba hiyo nikupatie picha nyingine hii picha ya pili imesajiliwa kwa namba 2018_18555_001 hebu angalia na hii unaweza ukatuambia ni kitu gani hicho? R: Hiki ni kipunde pia ni aina nyingine ya kipunde wanachoweka mapambo eeh lakini hiki hasa vile nilivozungumza kwamba unaweza kuweka jiwe la moto hiki asili yake ni kuweka jiwe la moto I: Kuweka jiwe la moto? R: Eeeeh na kulipulizia bububuu linalia huku mbele ule moto I: Kwahiyo hiko ni kipunde pia? R: Ni kipunde pia I: Labda unaweza ukatuambia kwa makabila haya uliyoyataja ni kabila gani walikua wanapenda kutumia sana kipunde cha namna hiyo? R: Ni sehemu za wapare I: Wapare? R: Eeeeh wapare I: Ni sehemu za wapare R: Ndiyo I: Wasambaa hawajawahi kutumia? R: Hiki cha hivi hiki hapana cha mti mrefu lakini wasambaa chao ni kifupi hakifiki mbali zaidi ndiyo I: Wapare ndiyo walikuwa wakitumia hivyo vyenye mti mrefu? R: Ndiyo

chanzo: Amani-Stade Project / Mlalo Field Research 2023 / Interview No. 01
mwandishi: I: Mohamed Seif, R: Anonymous

I: Sawasawa ngoja tuchukue picha nyingine saa nina picha nyingine hapa imesajiliwa kwa namba 2018_18555_001, mzee [anonymous] hebu angalia alafu mpe na mzee [anonymous] hapo umeona eeh ni nini hicho? R1: Mimi naona ni hichohicho ‘Kiko’ I: ‘Kiko’ kama hiki mzee [anonymous] ushawahi kukiona, kama unakumbuka kama umekiona hebu tuambie? R1: Nimekiona lakini kwa hizo kamba sijawahi kuona hizo kamba eeh lakini kwa urefu nimekiona I: Labda tukijadili hiki kinachoonekana unaweza ukaona utofauti baina ya hiko kimoja na kingine mzee [anonymous]? R1: Tofauti yake ni hiki cha kuwekea tumbaku hiki ni kirefu na hiki ni kifupi ndiyo utofauti wake pia I: Unadhani kwanini kimoja kiliwekwa kifupi na kingine kirefu mzee [anonymous]hebu tueleze hapo? R1: Mimi nadhani ni mapambo tu mtu ukitaka tu ukipenda kwamba nataka aina hii maana hiki kinaingia tumbaku nyingi na kwasababu mtu havuti mwanzo mpaka mwisho kumaliza anaivuta vuta alafu baadae anaondoa tumbaku alafu baadae atavuta tena na hii hapa inaingia tumbaku chache pengine ndiyo sababu

chanzo: Amani-Stade Project / Mlalo Field Research 2023 / Interview No. 10
mwandishi: I: Mohamed Seif, R1: Anonymous

I: Mzee [anonymous]? R2: Mimi nakiangalia ni ‘Kiko’ hicho ila hapo kuna kamba sijui inaninginizwa wapi ila hicho ni ‘Kiko’ I: Sawasawa mzee [anonymous] hebu tuambie unaweza unaweza ukatambua vitu gani vimetumika hapo kutengenezea hivyo viko viwili? R2: Hapa ‘Kiko’ kama hiki ukilinganisha ni udongo tu wa mfinyanzi ndiyo umetumika katika kutengeneza I: Wa rangi gani huu? R2: Hii rangi nyeusi I: Rangi nyeusi? R2: Ndiyo na huu mti uliotumika ni aina ya miti fulani tunaita mianzi ina njia katikati anauchonga chonga I: Na hii kamba unadhani ilikuwa inatumika kufanya nini R2: Inapatikana hata huku kwetu naweza kwenda kuutafuta sehemu za msituni huko inapatikana yenye njia katikati R2: Hivi viko hivi nimewahi kuviona kwa hao hao wazungu wakati ule wanawaita wadutch kwa kipindi hicho I: Walikuwa wanaitwa wadutch kipindi hiko? R2: Eeeeh wadutch ndiyo unamkuta ameshikilia ‘Kiko’ chake yupo mahali ametulia ndiyo tumeona kama hivi na vya kwao vilikuwa vimeboreshwa kuliko hivi vya mababu zetu wanavyo vuta ndiyo tunashangaa vya kwao kumbe wameboresha zaidi I: Kwahiyo waliboresha zaidi? R2: Eeeeeh I: Sawasawa mzee [anonymous] ‘Kiko’ kama hiki kingeletwa katika hali yetu ya sasa kikakutana na yule mtu anaye vuta unadhani angeweza kununua shilingi ngapi mzee [anonymous] hebu tuambie hapo? R2: Hiki kingeuzwa hata shilingi elfu thelathini kwa kweli maana ‘Kiko’ na ubora wa hali ya juu kwa kweli I: Kwanini? R2: Kwa ubora wake kilivyo boreshwa I: Kilikuwa kina vutwa na wadutch? R2: Wanaojua thamani ya viko kina thamani sana I: Hao wa dutch mlikuwa mnawaona mwaka gani hapa? R2: Hapa mwaka 1963 walikuja 1964, 1965, 1966 hadi 1967 walikuwa wanakuja sana huku kwetu I: Mpaka 1967? R2: Eeeeh

chanzo: Amani-Stade Project / Mlalo Field Research 2023 / Interview No. 10
mwandishi: I: Mohamed Seif, R2: Anonymous

"Jumapili 24. Mwezi wa kuminambili 1905. [imepigwa mstari, u. 60] [u. 61] [...] jioni imekwenda [...] [?] yenye thamani ya kimila. Karibu zote nimetafutiwa na Max. Kasha ya ugoro kutoka pembe & ubao imenunuliwa hapa kutoka Mswahili (1 Rup.) Picha cha kufanana. kwa Baumann. Usambara. 1891. u. 231. / kisuaheli: tabakero imetengenezwa na Wanjamwezi [mchoro wenye maelezo ya vilivyotumika] mbao pembe mbao / vitana, 3 kama vile nilivyovichora shajara 44, u .68. Kitana kimoja kama picha hapo & kimoja nimechongewa na Mnyamwezi hivi karibuni jina lake [?] kina umbile kifuatacho [mchoro] / kisuaheli: chanuo / kimetengenezwa kutoka mbao mweupe laini bila kupigwa msasa [u. 62], wakati vingine vinatokana [sic] na fundi hutu huyu mmoja (fundi) anayekuwa fundi maalum kwa kutengeneza vitana. Hivi vina rangi ya manjano na ni laini. [mchoro] / vijiko vidogo na vikubwa zaidi vilivyochongwa vyenye mabambo ya kuchoma vina umbile vya mduara vingine havina kina vingine vyenye kina zaidi mapambo ya kuchora viko tofauti tofauti [michoro ya vijiko saba a-g, mingine yenye umakini upande wa mapambo yenye maelezo] kisuaheli: kijiko / mwiko / wu bu [?] / kijiko chenye kina kirefu: [mchoro h] [mchoro wa fidla wenye maelezo ya mali ghafi] fidla ya mbao shaba kibuyu boga mbao kisuaheli: nzumari [masahihisho zumari] [u. 63] Kifaa cha kukunia. Nusu nazi [masahihisho] hukuniwa kwenye chuma kama msumeno [masahihisho], wakati mkunaji hukalia kifaa.pande za mbao za kukaliwa huchongwa kutoka mbao mmoja & huweza kukunjwa. [michoro miwili, mmoja huonesha kitu kidogo mmoja] kisuaheli: mbuzi (maana halisi = mnyama mbuzi) / kisu cha porini kisuaheli huitwa "munde". Vingi vinatoka Ujerumani, ila hici ni vyembamba zaidi. [mchoro] Max amepokea picha mbili zilizotariziwa kwenye hariri yenye rangi ya giza kwa ajili ya kuninginizwa ukutani [u. 64]. Nilikuwa nimezinunua [?] pamoja na vitambaa vingine kwa Muhindi Tanga. Halafu kitambaa chepesi sana labda kutoka nyasi za nanasi kimetariziwa na vipepo kwa hariri nzito kitambaa cha mezani,kazi ya Wahindi. –" [Utafsiri]

chanzo: Museum der Kulturen Basel, VI 56197, 46 (63)
mwandishi: Karl Braun

"53. Kisu cha kutumia porini = mundu / Amani 24. mwezi wa 12. 1905 / TB. 46,63 / [Maelezo ya vitu vilivyotumika kwenye mchoro ] mbao Hyphaene coriacea, chuma / [mchoro]" [Utafsiri]

chanzo: Museen Stade, r 2018 / 18566
mwandishi: Karl Braun

Mnamo mwaka 1934, aliyekuwa mkurugenzi wa Taasisi ya Biolojia ya Kilimo na Misitu (Biologische Reichsanstalt für Land- und Forstwirtschaft) Karl Braun (1870–1935) alitoa kile kinachoitwa “Kolonialsammlung Braun” (Makusanyo ya Mkoloni Braun) kwa Jiji la Hanseatic la Stade, au tuseme aliyekuwa mwakilishi wake, meya wa wakati huo Hans Arthur Meyer (1884–1961). Tazama faili „Uhamisho wa makusanyo ya kikoloni kutoka kwa diwani mkuu wa serikali Profesa Dk. Karl Braun huko katika Jiji la Stade” („Überlassung einer Kolonialsammlung vom Oberregierungsrat Professor Dr. Karl Braun in Stade an die Stadt Stade") katika Jimbo la Saxony ya Chini Hifadhi ya Nyalaka ya Stade (Niedersächsischen Landesarchiv Standort Stade).

chanzo: Niedersächsisches Landesarchiv Standort Stade, Dep. 10 Nr. 03025

Mnamo mwaka 1997, aliyekuwa mtunza kumbukumbu wa jiji kwa wakati huo Jürgen Bohmbach anahitimisha makubaliano ya makabidhiano kwa mkopo wa kudumu katika Jumba la Makumbusho (Museumsverein Stade e.V.) chini ya aliyekuwa mkurugenzi wa wakati huo Gerd Mettjes kwa kutia saini. Baadaye, makusanyiko kutoka kwa Karl Braun yalihamishiwa kwenye Jumba la Makumbusho (Museumsverein Stade e.V.) kwa ajili ya utunzaji.

chanzo: Museen Stade, Vereinbarung Leihgabe "Brauns'sche Kolonialsammlung"

I: sawa, tunaenda kwenye picha nyingine, tuna picha nyingine hapa imesajiliwa kwa namba 2018_18293_001, hebu angalia unaweza ukatambua ni kitu gani hiki R: hiki ni kisu, lakini hiki kisu kilikuwa ni cha mzee haswa, yani ukiambia 'kaniletee giatu ni jangu' yani unaambiwa kalete kile kisu changu, ni hiki I: ilikuwa inaitwaje R: 'tuni' I: ni kabila gani hiyo R: hicho ni kisambaa, kipare 'kahandwi', sasa haka ni kahandwi maalum, na kisu hiki hiki kinaweza kikawa cha kushevia watu kwenye kumaliza msiba, lakini visu hivi sasa vinmeandaliwa vinakuwa na wazee maalum wazee wa mila, sio kwamba utavikuta kwa mtu yoyote, lakini vilienda vikafikia sasa walipoingia vijana vikatengenezwa kwa wingi, wakati mwingine wazee waganga wa kienyeji wanachanjia chale navyo hivi, ni vikali mno sana, vinanolewa kwenye mawe maalum yale unayoniambia ni meusi I: kwa hiyo walikuwa wanatumia wazee R: wazee I: wa kuanzia umri gani R: miaka 60, 70 mpaka 90 unamkuta anacho amekaa nacho, akashindwa kukitumia lakini anacho, na anaweza akaacha usia nkifa amani kisu changu apewe karedio, sasa hapo haibadiliki, wewe labda uchukue useme na mimi nampa fulani basi, lakini hivi hivi hata huko kitawekwa mpaka uje I: kilikuwa kimeunganishwa na mila moja kwa moja R: ee I: na umesema kwa kila mtu sasa hivi anaweza kuwa nacho R: ndio I: unadhani ni kwa sababu gani imekuwa rahisi kila mtu kuwa nacho tofauti na miaka hiyo R: maadili yale ya mila yameporomoka hakuna kujali ile mila sasa, kwa sababu sasa hivi ukimwambia mtu kisu kitengenezwe usikipeleke kwenye cherehe ukinoe tu kwenye jiwe anakuambia we utaniua, amaezoea ‘chwaaaa’ akigeuza huku kimekuwa kikali anaondoka anaenda zake, zamani hamna cherehe, kuna mawe ya kunoa na kuna mawe ya kugongea........ I: hayo mawe maalum ya kunolea yalikuwa yanaitwaje R: 'ibwe' I: maana yake R: ni jiwe, yani ukiambiwa 'kaniendie ibwe maalum, unaagizwa na sehemu ya kulipata, hayapatikani patikani hovyo I: sawa sawa, na unaweza ukatuambia kitu hiki kilikuwa kinatengenezwa na akina nani hasa R: kilikuwa kinatengenezwa na wazee wazamani mababu wakarithishana hivyo hivyo, vikaenda vikafikia na watu wengine wanarithishwa kama hivi tunavyoongea mkasema kama mimi ninaweza kutengeneza hicho na mimi nikawarithisha I: na unaweza ukatuambia kisu hicho kilitengenezwa kwa kutumia nyenzo gani hasa R: ni vyuma ambavyo vinatengenezwa kwa kuchoma kwenye moto, yani hiyo miamba inayoenda kubomolewa ndio inawekwa kwenye huo tunaita 'mvuo', wanasema 'uvugwithwa' yana unavugizwa mpaka kinakuwa chekundu halafu anaweka kwenye jiwe wanapiga mpaka kinatokea hiki I: kwa hiyo ni chuma na kitu gani kingine ambacho kinaenda sambamba kwenye kutenganeza hiki R: labda mpini ndio kitu kingine kinaingia, maana huku kimetengenezwa kikawekwa chambamba ndio mpini wake na kujaribu kuboreshwa na vitu vingine, mwingine anavalisha ngozi ya........kuna mnyama kwa kipare anaitwa 'sunipaa', wale digidigi, vitu kama hivyo ndio ilikuwa ngozi zake zinachukuliwa kuvalishwa kwenye visu maalum kama hivi I: kwa nini mnyama huyo R: wanasema mnyama yule ana aina fulani ya baraka, ndio kama vile watu wanavyosema ukimpata kakakuona umepata kitu fulani au kuna baraka, au wakati mwingine wanasema kakakuona ukimuona mazingira ambayo sio ni balaa, sasa hivi vinyama unaweza ukakaa hapo nje hakuna pori hapo ukakaona kamesimama hapo, sasa wazee wakikaa wakutolea tafsiri kwamba ile ni balaa nenda katambikie, au ni neema wanategemea kimetokea muda gani I: sawa sawa, kwa hiyo ilikuwa inaashiria baraka, na huo mpini ulikuwa ni mti gani hasa ulikuwa ukitumika kutengenezea hiyo R: kuna mti unaitwa 'mzuu' kwa kipare wanaita 'mthuluu', hiyo ndio miti niliyokuwa ninaiona inatumika kwenye mipini ya visu maalumu na fimbo ya hao wazee, akitengenezewa fimbo yake ya kutembelea huku sijawahi kuuona I: kwa nini walikuwa wanatumia mti huo tu R: wanasema ni mti mgumu halafu ni mti wenye baraka I: kwa hiyo ni mgumu lakini unabaraka, na ndio maana wakatumia hata ngozi ya hivyo vinyama kwa sababu na vyenyewe vina baraka R: ndio vinaendana na kuleta baraka, unajua watu wa zamani wanatofauti, mimi marehemu babu yangu, nyoka mweusi anaingia ndani 'nyoka huyo, nyoka huyo' anasema hapana msimuue muacheni huyo nyoka, anaingia anakuja anatembea hapo baba anachukua chupa ya samli anammwagia yule nyoka, nyoka akatoka, anasema msimuue, kwa nini, anasema ameleta baraka, lakini ni mweusi, lakini kama ni wa kijani anasema ueni, wakijani akiingia anasema ni balaa ueni, kwa mfano hawa digidigi ninaosema anafukuzwa anakuja anaingia kwenye zizi, mara mbili mara tatu mimi nilishuhudia kwa marehemu babu yangu, anafukuzwa anaingia kwenye zizi la mbuzi, wawindaji wakija anawambia 'tafadhalini jamani angalia beberu hii na hii inayomfaa chukueni mmoja yule muacheni,' mzee mnyama wetu, yeye anawambia 'chukueni huyu yule muacheni amejisalimisha na ameleta baraka kwenye zizi langu la mbuzi, atakaa hapo na mbuzi mkifungua wanatoka wote wanaenda porini, sasa sisi hatuli yule mnyama kwa sababu hizo, anasema amekuja kwetu kujisaliisha haifai kumla. I: tuni kama hiyo, kwa sasa unaweza ukainunua shilingi ngapi R: hii sasa hivi labda shilingi elfu 5, haikuwa na vitu vingi sana vya usumbufu, ni vichache vichache kama nilivyokueleza

chanzo: Amani-Stade Project / Amani Field Research, Interview No. 5
mwandishi: I: Mohamed Seif, R: Anonymous

„Alhamisi 30. Mwezi wa kuminamoja 1905 [imepigwa mstari] Kutoka kwa [?] Massai wawili nimenunua ngao kwa 4 ½ Rupie, kamba mbili za magoti tepe nyembamba zilizowekewa shanga utepe mwingine kama hii ya kuvaliwa mwilini mwenyewe ni kubwa zaidi pambo moja la mkononi kama shajara 43. u.103 kwa hela 50 & hela 75 & na mkufu uliotengenezwa na mbao unaonukia & umepakwa na udongo mwekundu (hela 50) angalia. u. 108. [mchoro, wenye rangi ngao]" [Utafsiri]

chanzo: Museum der Kulturen Basel, VI 56197, 46 (41)
mwandishi: Karl Braun

Mnamo mwaka 1934, aliyekuwa mkurugenzi wa Taasisi ya Biolojia ya Kilimo na Misitu (Biologische Reichsanstalt für Land- und Forstwirtschaft) Karl Braun (1870–1935) alitoa kile kinachoitwa “Kolonialsammlung Braun” (Makusanyo ya Mkoloni Braun) kwa Jiji la Hanseatic la Stade, au tuseme aliyekuwa mwakilishi wake, meya wa wakati huo Hans Arthur Meyer (1884–1961). Tazama faili „Uhamisho wa makusanyo ya kikoloni kutoka kwa diwani mkuu wa serikali Profesa Dk. Karl Braun huko katika Jiji la Stade” („Überlassung einer Kolonialsammlung vom Oberregierungsrat Professor Dr. Karl Braun in Stade an die Stadt Stade") katika Jimbo la Saxony ya Chini Hifadhi ya Nyalaka ya Stade (Niedersächsischen Landesarchiv Standort Stade).

chanzo: Niedersächsisches Landesarchiv Standort Stade, Dep. 10 Nr. 03025

Mnamo mwaka 1997, aliyekuwa mtunza kumbukumbu wa jiji kwa wakati huo Jürgen Bohmbach anahitimisha makubaliano ya makabidhiano kwa mkopo wa kudumu katika Jumba la Makumbusho (Museumsverein Stade e.V.) chini ya aliyekuwa mkurugenzi wa wakati huo Gerd Mettjes kwa kutia saini. Baadaye, makusanyiko kutoka kwa Karl Braun yalihamishiwa kwenye Jumba la Makumbusho (Museumsverein Stade e.V.) kwa ajili ya utunzaji.

chanzo: Museen Stade, Vereinbarung Leihgabe "Brauns'sche Kolonialsammlung"

I: Hahahhaha sawasawa nina picha nyingine hapa ambayo imesajiliwa kwa namba 2018_18407_1 mzee [anonymous] wewe uliitambua picha hii hebu nikumbushe jina la hicho kinaitwaje? R2: Hichi ni kitu cha urembo. I: Kinaitwaje hicho? R2: Emburunoti kwasababu hii wewe hujui ni ngozi imesukwa lakini ni ngozi nyepesi imesokotwa, sokotwa kwa ajili ya kuweka kama urembo ya kuweka ile kisinga kama tulivyokuambia kisinga vipo vya design mbili kuna kile kinachoenda mpaka huku huna kinachoishia kichwani tu ambayo hiyo anavaa morani ambaye ndiye tu kiongozi labda kwenye sherehe ndiyo anaweza kuongoza hata morani mia sita ndiyo anakwenda mbele na emburunoti yake. I: Kwa kabila la wamasai ilikuwa inatengenezwa kwa kutumia kitu gani ukiachia ngozi mzee [anonymous]? R2: Kwasisi hakuna njia nyingine ya kutengeneza hii ila ni ngozi ila kupitia upembe wa kondoo hapana labda kuna kabila lingine wametengeneza kupitia kondoo. R1: Na hata pembe ya kondoo huwezi kuipata ukaikunja hivyo siyo rahisi haiwezekani huwezi kukunja pembe ya kondoo mpaka inakaa hivi. I: Kwahiyo hii ni emburunoti kwa ajili ya kubania kisinga? R2: Eeeh kama atabania kisinga. I: Kiongozi wa morani anayeongoza ndiyo anaivaa hiyo? R2: Eeeh anayeongoza kwenye ngoma. I: Ilikuwa ni kwenye ngoma ndiyo anavaa? R2: Kwenye ngoma, kwenye sherehe eeeh. I: Kwahiyo hapa kunaweza kukawa na morani mia sita yeye ndiyo kiongozi mzee [anonymous] hebu tuambie? R2: Eeeh anachaguliwa anaambiwa ongoza wenzako eeh tuingie kwenye boma tucheze na ingiza wenzako kwenye boma kwasababu wanakuwa nje alafu anachaguliwa yeye anawaongoza anawaleta wenzake nyumbani waje wacheze ndani ya boma kwenye sherehe au sikukuu yoyote inayofanyika. I: Sawasawa na hizi emburunoti bado zinatengenezwa hata hivi sasa namba mbili hebu tuambie kama bado zinatengenezwa. R2: Sasa hivi imekufa hii imepotea hamna kwasababu ile kisinga hamna tena ile kisinga imepotea hata mkuki umepotea mikuki utakayo ikuta sasa hivi ni ndogo ndogo nyeusi siyo kama ile nyeupe. I: Ile ndefu? R2: Hakuna ile ndefu tena. I: Sawasawa na waliokuwa wanavaa hizo ni morani tu? R2: Ndiyo ni morani peke yake haruhusiwi mzee au mvulana ambaye hajaingia jandoni ni morani peke yake. I: Na labda kama sasa hivi mtu anakitaka hicho japo kimepotea akataka kitengenezwe kinaweza kikatengenezwa kwa shilingi ngapi? R2: Hii inataka ufundi siyo kila mtu anaweza akasuka hii ikawa hivi siyo rahisi kwahiyo fundi ndiye anaweza akaithaminisha mimi naweza nikaithaminisha nikawa ni muongo kwasababu nitataja bei ambayo siyo hahha. I: Hahhahaha na waliokuwa wanatengeneza ni hao hao morani au mzee [anonymous] hebu tuambie hapo? R2: Hata wazee lakini ni ufundi siyo wote wanajua inawezekana hata kwenye watu mia wakajua watatu eeh wakawa ndiyo mafundi sasa fundi ndiye anajua hii inachukua muda gani na gharama yake ni ipi hadi ikamilike ila mimi ni vigumu kujua kwasababu sio fundi kwahiyo sijui vitu vitagharimu kiasi gani. I: Kwahiyo ni wazee wakiume ndiyo walikuwa wanatengeneza hii? R2: Eeeh wakiume kwahiyo mafundi hawawezi kushindwa kutengeneza hiyo ukimuonyesha tu basi anakutengenezea.

chanzo: Amani-Stade Project / Massai Field Research 2023 / Interview No. 04
mwandishi: I: Mohamed Seif, R1, R2: Anonymous

I: Hahhahha sawasawa nina picha nyingine hapa imesajiliwa kwa namba 2018_18407_1 namba mbili hii uliitambua vizuri sana hebu tueleze kwa undani tuambie kwanza jina lake hiko kifaa kinaitwaje? R2: Erapu I: Ehe ilikuwa na kazi gani hiyo erapu? R2: Inaitwa erapu ambayo ni pembe ya mbogo inachongwa na kwa huku wanaweka na ushanga unavalishwa hapa na hii ni kamba ya kufungia kwenye mkono wa juu ili morani acheze nayo na aendelee kuimba itikisike aimbe nayo kama kifaa ambacho kinaonyesha kwamba ya kuchezea nayo I: Ilikuwa ni kwa ajili ua kuchezea tu? R2: Ni mchezo tu ni urembo I: Ilikuwa ni kwa ajili ya morani tu? R2: Eeeh ni morani tu eeh kwa ajili ya kuchezea I: Kuchezea ngoma? R2: Eeeeh I: Kwahiyo umesema ilikuwa ni pembe ya mbogo? R2: Eeeeh pembe ya mbogo I: Unaweza ukatuambia inatengenezaje? R2: Ile pembe ya mbogo kuna eneo unajua inanyooka alafu huku mbele kuna sehemu inajikunja sasa mtaalamu wa uchongaji alikuwa anaichonga alafu anaitengenezea size ya mkono alafu anaitengeneza anaitoa sasa kwa namna hiyo kwahiyo ni kuchongwa ile pembe ya mbogo na kutoa hiyo size ya mkono I: Na ni kitu gani kingine kilikua kinatumika ukiachia hiyo pembe? R2: Hakuna kitu kingine isipokuwa hizi shanga ndiyo zinaongezeka kwa pande zote mbili nani shanga ndiyo zilikuwa zinawekwa huku kwasababu ya kufungia kwahiyo I: Hii ni kamba ya kitu gani? R2: Hii ni kamba ya kufungia na hii ni pembe tu na huku kulikuwa hakuna kitu ila ni rafuness tu ya pembe hakuna kitu kingine cha kuwekwa ni upande tu wa hapa ndiyo unaongezewa shanga tu basi I: Ukiangalia hapa unaona kuna kamba imezungushwa? R2: Hii inakwanguliwa alafu inapakwa rangi I: Kwahiyo ni pembe ya mbogo? R2: Eeeeeh I: Kwahiyo ilikuwa ni kwa ajili ya kuchezea ngoma tu? R2: Niyakuchezea lakini siyo wote ni wale tu wachache ambao wanapenda kujiremba tu niyo walikuwa wanachezea I: Hii ilikuwa haina junior na senior? R2: Hapana haina R1: Naongezea kwamba kuna watu wanatengeneza na kuuza lakini wanauza kwa mbuzi mmoja yani wanabadilishana kwa mbuzi ndiyo biashara yao hiyo I: Kwahiyo kwa hivi sasa bado zinatengenezwa hizi? R2: Hakuna I: Kwanini zimepotea? R3: Sasa hivi mambo mengi kwa kweli ya mila na desturi zinapotea mambo mengi sana mimi nilikuwa nimejiandaa kueleza mengi lakini naona haya mambo haya tulipofika sisi rika hii maana sisi ni rika moja mimi na huyu I: Rika yenu inaitwaje sasa hivi? R3: Seuri na haya mambo yaliishia kwetu hawa waliofuata huku hawana chochote tena hawafuati hii wameshaacha kabisa na mambo mengi yamepotea kwamfano kuna mambo mengi mimi huwa napata wageni wa kutoka nje wanakuja kwangu kwahiyo nakuwa lecture wao nawapa mambo mengi ya mila na desturi na kuna vitu vingi wanauliza wanakuta vimeshapotea muda sana I: Nani ngoma gani walikuwa wakianza kucheza lazima morani wavae hii erapu namaba tatu hebu tuambie? R3: Ngoma yoyote ile ilimradi ni ngoma inayochenzwa na morani maana wazee wana nyimbo zao nawa mama wana nyimbo zao na morani wana nyimbo zao na wasichana wana nyimbo zao maana morani wakiwa wanacheza lazima watakuwa na wasichana wao ambao watakuwa wanacheza wote I: Wawe na kina ndito? R3: Eeeeh ndito kwahiyo wana hizo ngoma zao na wana nyimbo nyingi tu I: Labda ni ngoma gani ya kimasai ambayo ni maarufu sana ambayo ilikuwa wakiincheza wawe wamevaa hii? R2: Kuna wimbo ulikuwa unawekwa unaitwa emborokoi ulikuwa ni maarufu maana hata miaka ya wazee umri uliopita mbele yao waliimba na waliofuata waliimba na hata wao walikuta waliimba ulikuwa maarufu na mwingine ulikuwa unaitwa elongishu ambao walikuwa wanaimba morani na wasichana wao kwahiyo lazima wasichana wawepo wawaimbie ilikuwa ni nyimbo maarufu sana na wameimba mpaka juzi juzi tu lakini anasema kwa sasa imebadilika kwa mfano sasa hivi vijana wa sasa ni hizi gitaa tu wanapiga hakuna wakuitikia kama wasichana kwahiyo ni gitaa lina pigwa tu basi na hizi mila zimepotea R1: Kuna nyimbo aina tatu zilikuwa maarufu kama alivotaja namba mbili kuna emburugoi, elongishu na punyaa sasa kipindi hicho akiwa na hiki kifaa ndiyo hizo nyimbo zilikuwa maarufu na ndiyo zilikuwa zinatumika sasa ndiyo baadae hizi nyimbo nyingine ndiyo zikafuata lakini hakuna hii kitu tena I: Na kilikuwa kinavaliwa mkono gani hasa? R1: Hiki kilikuwa maarufu sana kuvalishwa mkono wa kushoto na siyo mkono mwingine wowote ule I: Kwanini walikuwa wanavaa mkono wa kushoto? R2: Ndiyo ulikuwa mkono maarufu mtu alikuwa rahisi kuutikisa kwasababu morani anavyoenda kuimba au kuruka ni rahisi sana mkono huu kutikisika alivokuwa anaruka na hii inatikisika, tikisika I: Kwahiyo ilikuwa inatoa sauti? R2: Inatikisika tu I: Sawasawa na waliokuwa wanatengeneza hizi erapu ni wanaume au wanawake ni jinsia gani hasa? R3: Wanaume ila kwa nyongeza walitaka kuweka shanga na kupamba zaidi wa mama ndiyo wanaweka zile shanga kwasababu ndiyo wanajua kupamba kwa kutumia shanga lakini kuichonga na kuiweka katika muonekano mzuri ni wanaume ndiyo walikuwa wanafanya kazi ya kuchonga I: Na kwanini walikuwa wanatumia pembe ya mbogo peke yake? R3: Walikuwa wanapenda kutumia hiyo kwasababu haivunjiki ile haivunjiki vunjiki ni ngumu ni hiyo tu kwasababu haivunjiki inaweza kukaa miaka mingi bila kuvunjika na hata kwa nyongeza morani wanatumia ngao na ngao wanayotumia wanatumia ngozi ya mbogo kwasababu ni ngumu ikikakuka ikitengenezwa ikikaa vizuri unaweza ukapiga mkuki hapa haiwezi kuingia kwahiyo ni vitu hivyo lakini wanaamini ngozi ya mbogo ni ngumu sana maana ngozi ya ng’ombe haifai ukipiga tu inatoboa inamkuta aliyeshika au ngozi ya mnyama mwingine yeyote ila ngozi ya mbogo ni ngumu zaidi kwahiyo hiyo pembe wanaitumia kwasababu haivunjiki ni ngumu sana inaweza ikakaa miaka na miaka

chanzo: Amani-Stade Project / Massai Field Research 2023 / Interview No. 08
mwandishi: I: Mohamed Seif, R1-3: Anonymous

Mnamo mwaka 1934, aliyekuwa mkurugenzi wa Taasisi ya Biolojia ya Kilimo na Misitu (Biologische Reichsanstalt für Land- und Forstwirtschaft) Karl Braun (1870–1935) alitoa kile kinachoitwa “Kolonialsammlung Braun” (Makusanyo ya Mkoloni Braun) kwa Jiji la Hanseatic la Stade, au tuseme aliyekuwa mwakilishi wake, meya wa wakati huo Hans Arthur Meyer (1884–1961). Tazama faili „Uhamisho wa makusanyo ya kikoloni kutoka kwa diwani mkuu wa serikali Profesa Dk. Karl Braun huko katika Jiji la Stade” („Überlassung einer Kolonialsammlung vom Oberregierungsrat Professor Dr. Karl Braun in Stade an die Stadt Stade") katika Jimbo la Saxony ya Chini Hifadhi ya Nyalaka ya Stade (Niedersächsischen Landesarchiv Standort Stade).

chanzo: Niedersächsisches Landesarchiv Standort Stade, Dep. 10 Nr. 03025

Mnamo mwaka 1997, aliyekuwa mtunza kumbukumbu wa jiji kwa wakati huo Jürgen Bohmbach anahitimisha makubaliano ya makabidhiano kwa mkopo wa kudumu katika Jumba la Makumbusho (Museumsverein Stade e.V.) chini ya aliyekuwa mkurugenzi wa wakati huo Gerd Mettjes kwa kutia saini. Baadaye, makusanyiko kutoka kwa Karl Braun yalihamishiwa kwenye Jumba la Makumbusho (Museumsverein Stade e.V.) kwa ajili ya utunzaji.

chanzo: Museen Stade, Vereinbarung Leihgabe "Brauns'sche Kolonialsammlung"

Mnamo mwaka 1934, aliyekuwa mkurugenzi wa Taasisi ya Biolojia ya Kilimo na Misitu (Biologische Reichsanstalt für Land- und Forstwirtschaft) Karl Braun (1870–1935) alitoa kile kinachoitwa “Kolonialsammlung Braun” (Makusanyo ya Mkoloni Braun) kwa Jiji la Hanseatic la Stade, au tuseme aliyekuwa mwakilishi wake, meya wa wakati huo Hans Arthur Meyer (1884–1961). Tazama faili „Uhamisho wa makusanyo ya kikoloni kutoka kwa diwani mkuu wa serikali Profesa Dk. Karl Braun huko katika Jiji la Stade” („Überlassung einer Kolonialsammlung vom Oberregierungsrat Professor Dr. Karl Braun in Stade an die Stadt Stade") katika Jimbo la Saxony ya Chini Hifadhi ya Nyalaka ya Stade (Niedersächsischen Landesarchiv Standort Stade).

chanzo: Niedersächsisches Landesarchiv Standort Stade, Dep. 10 Nr. 03025

Mnamo mwaka 1997, aliyekuwa mtunza kumbukumbu wa jiji kwa wakati huo Jürgen Bohmbach anahitimisha makubaliano ya makabidhiano kwa mkopo wa kudumu katika Jumba la Makumbusho (Museumsverein Stade e.V.) chini ya aliyekuwa mkurugenzi wa wakati huo Gerd Mettjes kwa kutia saini. Baadaye, makusanyiko kutoka kwa Karl Braun yalihamishiwa kwenye Jumba la Makumbusho (Museumsverein Stade e.V.) kwa ajili ya utunzaji.

chanzo: Museen Stade, Vereinbarung Leihgabe "Brauns'sche Kolonialsammlung"

Mnamo mwaka 1934, aliyekuwa mkurugenzi wa Taasisi ya Biolojia ya Kilimo na Misitu (Biologische Reichsanstalt für Land- und Forstwirtschaft) Karl Braun (1870–1935) alitoa kile kinachoitwa “Kolonialsammlung Braun” (Makusanyo ya Mkoloni Braun) kwa Jiji la Hanseatic la Stade, au tuseme aliyekuwa mwakilishi wake, meya wa wakati huo Hans Arthur Meyer (1884–1961). Tazama faili „Uhamisho wa makusanyo ya kikoloni kutoka kwa diwani mkuu wa serikali Profesa Dk. Karl Braun huko katika Jiji la Stade” („Überlassung einer Kolonialsammlung vom Oberregierungsrat Professor Dr. Karl Braun in Stade an die Stadt Stade") katika Jimbo la Saxony ya Chini Hifadhi ya Nyalaka ya Stade (Niedersächsischen Landesarchiv Standort Stade).

chanzo: Niedersächsisches Landesarchiv Standort Stade, Dep. 10 Nr. 03025

Mnamo mwaka 1997, aliyekuwa mtunza kumbukumbu wa jiji kwa wakati huo Jürgen Bohmbach anahitimisha makubaliano ya makabidhiano kwa mkopo wa kudumu katika Jumba la Makumbusho (Museumsverein Stade e.V.) chini ya aliyekuwa mkurugenzi wa wakati huo Gerd Mettjes kwa kutia saini. Baadaye, makusanyiko kutoka kwa Karl Braun yalihamishiwa kwenye Jumba la Makumbusho (Museumsverein Stade e.V.) kwa ajili ya utunzaji.

chanzo: Museen Stade, Vereinbarung Leihgabe "Brauns'sche Kolonialsammlung"

Mnamo mwaka 1934, aliyekuwa mkurugenzi wa Taasisi ya Biolojia ya Kilimo na Misitu (Biologische Reichsanstalt für Land- und Forstwirtschaft) Karl Braun (1870–1935) alitoa kile kinachoitwa “Kolonialsammlung Braun” (Makusanyo ya Mkoloni Braun) kwa Jiji la Hanseatic la Stade, au tuseme aliyekuwa mwakilishi wake, meya wa wakati huo Hans Arthur Meyer (1884–1961). Tazama faili „Uhamisho wa makusanyo ya kikoloni kutoka kwa diwani mkuu wa serikali Profesa Dk. Karl Braun huko katika Jiji la Stade” („Überlassung einer Kolonialsammlung vom Oberregierungsrat Professor Dr. Karl Braun in Stade an die Stadt Stade") katika Jimbo la Saxony ya Chini Hifadhi ya Nyalaka ya Stade (Niedersächsischen Landesarchiv Standort Stade).

chanzo: Niedersächsisches Landesarchiv Standort Stade, Dep. 10 Nr. 03025

Mnamo mwaka 1997, aliyekuwa mtunza kumbukumbu wa jiji kwa wakati huo Jürgen Bohmbach anahitimisha makubaliano ya makabidhiano kwa mkopo wa kudumu katika Jumba la Makumbusho (Museumsverein Stade e.V.) chini ya aliyekuwa mkurugenzi wa wakati huo Gerd Mettjes kwa kutia saini. Baadaye, makusanyiko kutoka kwa Karl Braun yalihamishiwa kwenye Jumba la Makumbusho (Museumsverein Stade e.V.) kwa ajili ya utunzaji.

chanzo: Museen Stade, Vereinbarung Leihgabe "Brauns'sche Kolonialsammlung"

"Jumapili 24. Mwezi wa kuminambili 1905. [imepigwa mstari, u. 60] [u. 61] [...] jioni imekwenda [...] [?] yenye thamani ya kimila. Karibu zote nimetafutiwa na Max. Kasha ya ugoro kutoka pembe & ubao imenunuliwa hapa kutoka Mswahili (1 Rup.) Picha cha kufanana. kwa Baumann. Usambara. 1891. u. 231. / kisuaheli: tabakero imetengenezwa na Wanjamwezi [mchoro wenye maelezo ya vilivyotumika] mbao pembe mbao / vitana, 3 kama vile nilivyovichora shajara 44, u .68. Kitana kimoja kama picha hapo & kimoja nimechongewa na Mnyamwezi hivi karibuni jina lake [?] kina umbile kifuatacho [mchoro] / kisuaheli: chanuo / kimetengenezwa kutoka mbao mweupe laini bila kupigwa msasa [u. 62], wakati vingine vinatokana [sic] na fundi hutu huyu mmoja (fundi) anayekuwa fundi maalum kwa kutengeneza vitana. Hivi vina rangi ya manjano na ni laini. [mchoro] / vijiko vidogo na vikubwa zaidi vilivyochongwa vyenye mabambo ya kuchoma vina umbile vya mduara vingine havina kina vingine vyenye kina zaidi mapambo ya kuchora viko tofauti tofauti [michoro ya vijiko saba a-g, mingine yenye umakini upande wa mapambo yenye maelezo] kisuaheli: kijiko / mwiko / wu bu [?] / kijiko chenye kina kirefu: [mchoro h] [mchoro wa fidla wenye maelezo ya mali ghafi] fidla ya mbao shaba kibuyu boga mbao kisuaheli: nzumari [masahihisho zumari] [u. 63] Kifaa cha kukunia. Nusu nazi [masahihisho] hukuniwa kwenye chuma kama msumeno [masahihisho], wakati mkunaji hukalia kifaa.pande za mbao za kukaliwa huchongwa kutoka mbao mmoja & huweza kukunjwa. [michoro miwili, mmoja huonesha kitu kidogo mmoja] kisuaheli: mbuzi (maana halisi = mnyama mbuzi) / kisu cha porini kisuaheli huitwa "munde". Vingi vinatoka Ujerumani, ila hici ni vyembamba zaidi. [mchoro] Max amepokea picha mbili zilizotariziwa kwenye hariri yenye rangi ya giza kwa ajili ya kuninginizwa ukutani [u. 64]. Nilikuwa nimezinunua [?] pamoja na vitambaa vingine kwa Muhindi Tanga. Halafu kitambaa chepesi sana labda kutoka nyasi za nanasi kimetariziwa na vipepo kwa hariri nzito kitambaa cha mezani,kazi ya Wahindi. –" [Utafsiri]

chanzo: Museum der Kulturen Basel, VI 56197, 46 (61)
mwandishi: Karl Braun

"42. Chanuo, limechongwa na Mnyamwezi kwa kutumia mbao laini, chanuo / Amani 24. mwezi wa 12. 1905 / TB 46,62 / [mchoro] / [imeongezewa na wino mwekundu] 1 Rp." [Utafsiri]

chanzo: Museen Stade, r 2018 / 18566
mwandishi: Karl Braun

Mnamo mwaka 1934, aliyekuwa mkurugenzi wa Taasisi ya Biolojia ya Kilimo na Misitu (Biologische Reichsanstalt für Land- und Forstwirtschaft) Karl Braun (1870–1935) alitoa kile kinachoitwa “Kolonialsammlung Braun” (Makusanyo ya Mkoloni Braun) kwa Jiji la Hanseatic la Stade, au tuseme aliyekuwa mwakilishi wake, meya wa wakati huo Hans Arthur Meyer (1884–1961). Tazama faili „Uhamisho wa makusanyo ya kikoloni kutoka kwa diwani mkuu wa serikali Profesa Dk. Karl Braun huko katika Jiji la Stade” („Überlassung einer Kolonialsammlung vom Oberregierungsrat Professor Dr. Karl Braun in Stade an die Stadt Stade") katika Jimbo la Saxony ya Chini Hifadhi ya Nyalaka ya Stade (Niedersächsischen Landesarchiv Standort Stade).

chanzo: Niedersächsisches Landesarchiv Standort Stade, Dep. 10 Nr. 03025

Mnamo mwaka 1997, aliyekuwa mtunza kumbukumbu wa jiji kwa wakati huo Jürgen Bohmbach anahitimisha makubaliano ya makabidhiano kwa mkopo wa kudumu katika Jumba la Makumbusho (Museumsverein Stade e.V.) chini ya aliyekuwa mkurugenzi wa wakati huo Gerd Mettjes kwa kutia saini. Baadaye, makusanyiko kutoka kwa Karl Braun yalihamishiwa kwenye Jumba la Makumbusho (Museumsverein Stade e.V.) kwa ajili ya utunzaji.

chanzo: Museen Stade, Vereinbarung Leihgabe "Brauns'sche Kolonialsammlung"

"Jumapili 24. Mwezi wa kuminambili 1905. [imepigwa mstari, u. 60] [u. 61] [...] jioni imekwenda [...] [?] yenye thamani ya kimila. Karibu zote nimetafutiwa na Max. Kasha ya ugoro kutoka pembe & ubao imenunuliwa hapa kutoka Mswahili (1 Rup.) Picha cha kufanana. kwa Baumann. Usambara. 1891. u. 231. / kisuaheli: tabakero imetengenezwa na Wanjamwezi [mchoro wenye maelezo ya vilivyotumika] mbao pembe mbao / vitana, 3 kama vile nilivyovichora shajara 44, u .68. Kitana kimoja kama picha hapo & kimoja nimechongewa na Mnyamwezi hivi karibuni jina lake [?] kina umbile kifuatacho [mchoro] / kisuaheli: chanuo / kimetengenezwa kutoka mbao mweupe laini bila kupigwa msasa [u. 62], wakati vingine vinatokana [sic] na fundi hutu huyu mmoja (fundi) anayekuwa fundi maalum kwa kutengeneza vitana. Hivi vina rangi ya manjano na ni laini. [mchoro] / vijiko vidogo na vikubwa zaidi vilivyochongwa vyenye mabambo ya kuchoma vina umbile vya mduara vingine havina kina vingine vyenye kina zaidi mapambo ya kuchora viko tofauti tofauti [michoro ya vijiko saba a-g, mingine yenye umakini upande wa mapambo yenye maelezo] kisuaheli: kijiko / mwiko / wu bu [?] / kijiko chenye kina kirefu: [mchoro h] [mchoro wa fidla wenye maelezo ya mali ghafi] fidla ya mbao shaba kibuyu boga mbao kisuaheli: nzumari [masahihisho zumari] [u. 63] Kifaa cha kukunia. Nusu nazi [masahihisho] hukuniwa kwenye chuma kama msumeno [masahihisho], wakati mkunaji hukalia kifaa.pande za mbao za kukaliwa huchongwa kutoka mbao mmoja & huweza kukunjwa. [michoro miwili, mmoja huonesha kitu kidogo mmoja] kisuaheli: mbuzi (maana halisi = mnyama mbuzi) / kisu cha porini kisuaheli huitwa "munde". Vingi vinatoka Ujerumani, ila hici ni vyembamba zaidi. [mchoro] Max amepokea picha mbili zilizotariziwa kwenye hariri yenye rangi ya giza kwa ajili ya kuninginizwa ukutani [u. 64]. Nilikuwa nimezinunua [?] pamoja na vitambaa vingine kwa Muhindi Tanga. Halafu kitambaa chepesi sana labda kutoka nyasi za nanasi kimetariziwa na vipepo kwa hariri nzito kitambaa cha mezani,kazi ya Wahindi. –" [Utafsiri]

chanzo: Museum der Kulturen Basel, VI 56197, 46 (61)
mwandishi: Karl Braun

"40. Sega ya mbao, pande mbili / Amani 24 Des. 1905 / TB 46.61 / kitana / [mchoro]" [Utafsiri]

chanzo: Museen Stade, r 2018 / 18566
mwandishi: Karl Braun

Mnamo mwaka 1934, aliyekuwa mkurugenzi wa Taasisi ya Biolojia ya Kilimo na Misitu (Biologische Reichsanstalt für Land- und Forstwirtschaft) Karl Braun (1870–1935) alitoa kile kinachoitwa “Kolonialsammlung Braun” (Makusanyo ya Mkoloni Braun) kwa Jiji la Hanseatic la Stade, au tuseme aliyekuwa mwakilishi wake, meya wa wakati huo Hans Arthur Meyer (1884–1961). Tazama faili „Uhamisho wa makusanyo ya kikoloni kutoka kwa diwani mkuu wa serikali Profesa Dk. Karl Braun huko katika Jiji la Stade” („Überlassung einer Kolonialsammlung vom Oberregierungsrat Professor Dr. Karl Braun in Stade an die Stadt Stade") katika Jimbo la Saxony ya Chini Hifadhi ya Nyalaka ya Stade (Niedersächsischen Landesarchiv Standort Stade).

chanzo: Niedersächsisches Landesarchiv Standort Stade, Dep. 10 Nr. 03025

Mnamo mwaka 1997, aliyekuwa mtunza kumbukumbu wa jiji kwa wakati huo Jürgen Bohmbach anahitimisha makubaliano ya makabidhiano kwa mkopo wa kudumu katika Jumba la Makumbusho (Museumsverein Stade e.V.) chini ya aliyekuwa mkurugenzi wa wakati huo Gerd Mettjes kwa kutia saini. Baadaye, makusanyiko kutoka kwa Karl Braun yalihamishiwa kwenye Jumba la Makumbusho (Museumsverein Stade e.V.) kwa ajili ya utunzaji.

chanzo: Museen Stade, Vereinbarung Leihgabe "Brauns'sche Kolonialsammlung"

"Alhamisi 19. Mwezi wa nane 1909 […] Bwana Laming amenizawadia ukanda wa shingo ya mbwa wa Washambaa, wanautumia wakienda na mbwa kuwinda nguruwe Ukanda huo unabeba kengele kubwa iliyochomelewa kwa mikono huitwa „gongongo“ Hutengenezwa kwa vyuma chakavu kama vile vifaa vya kulimia, majembe au vitu vya vyuma vinavyouzwa kwenye duka la Wahindi. Hivivitu hupigwa kwa nyundo halafu kipande cha duara hutengenezwa na kupindwa katikati huwekwa risasi ya chuma. Kamba ya kumfungia mbwa kengele hutengenezwa kwa „malamba“ yaani majani makavu yanayoning‘iniya nje kwenye shina ya migomba.Pia kutoka kwa Bwana yule yule nimepata mfuko wa ugoro wa Washamba. Umetengenezwa na gozi ya swala iliyoondolewa manyoya (pala). Ngozi inachunwa inasafishwa na kujazwa majani halafu inkaushwa.Baadaye hukunjwakunjwa kwa mikono ili ilainike halafu hupakwa mafuta ya Kwenne (Telfairia pedata) kuilainisha zaidi (inaendelea Kitabu. 54) [...]" "(inaendelea kutoka kitabu 53) gunia hilo liko wazi upande moja upande wa pili kuna utepe wa ngozi ya nyati kwenye sehemu ya utepe unaoning’inya kuna kifundo kinachoweza kusukumwa kwa kutumia mzunguko wa shaba utepe huu unavutwa kufunika sehemu ya gunia iliyo wazi. Hivyo gunia linafunikwa na laweza kubebwa mabegani kutumia utepe.“ [Utafsiri]

chanzo: Museum der Kulturen Basel, VI 56197, 53 (132)
mwandishi: Karl Braun

Mnamo mwaka 1934, aliyekuwa mkurugenzi wa Taasisi ya Biolojia ya Kilimo na Misitu (Biologische Reichsanstalt für Land- und Forstwirtschaft) Karl Braun (1870–1935) alitoa kile kinachoitwa “Kolonialsammlung Braun” (Makusanyo ya Mkoloni Braun) kwa Jiji la Hanseatic la Stade, au tuseme aliyekuwa mwakilishi wake, meya wa wakati huo Hans Arthur Meyer (1884–1961). Tazama faili „Uhamisho wa makusanyo ya kikoloni kutoka kwa diwani mkuu wa serikali Profesa Dk. Karl Braun huko katika Jiji la Stade” („Überlassung einer Kolonialsammlung vom Oberregierungsrat Professor Dr. Karl Braun in Stade an die Stadt Stade") katika Jimbo la Saxony ya Chini Hifadhi ya Nyalaka ya Stade (Niedersächsischen Landesarchiv Standort Stade).

chanzo: Niedersächsisches Landesarchiv Standort Stade, Dep. 10 Nr. 03025

Mnamo mwaka 1997, aliyekuwa mtunza kumbukumbu wa jiji kwa wakati huo Jürgen Bohmbach anahitimisha makubaliano ya makabidhiano kwa mkopo wa kudumu katika Jumba la Makumbusho (Museumsverein Stade e.V.) chini ya aliyekuwa mkurugenzi wa wakati huo Gerd Mettjes kwa kutia saini. Baadaye, makusanyiko kutoka kwa Karl Braun yalihamishiwa kwenye Jumba la Makumbusho (Museumsverein Stade e.V.) kwa ajili ya utunzaji.

chanzo: Museen Stade, Vereinbarung Leihgabe "Brauns'sche Kolonialsammlung"